Phân tích tác dụng của việc kết hợp hai yếu tố tự sự và trữ tình trong văn bản Mùa đông phương Nam

Đề bài: Viết bài văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích tác dụng của việc kết hợp hai yếu tố tự sự và trữ tình trong văn bản Mùa đông phương Nam:

MÙA ĐÔNG PHƯƠNG NAM

Năm nay gió bấc đến hẹn lại về như mọi năm, vẫn là làn gió cuối thu trở ngọn se se lạnh rồi tan đi trong những cơn mưa cuối mùa. Trời tiếp tục oi bức với những vầng mây xám che kín cả bầu trời. Rồi những cơn mưa rào xua đi sức nóng, những cơn bão từ biển đông tạo thành vùng áp thấp nhiệt đới lùa vào thềm lục địa Nam bộ từng cơn mưa dai dẳng. Cứ tưởng cơn bấc nhẹ sẽ kéo theo mùa đông non đi qua như những năm trước. Nào ngờ, vừa qua tháng mười âm lịch ít ngày, dương lịch bước vào hạ tuần để chào mùa Noel mới thì bỗng dưng trời chuyển lạnh, lạnh đến rét run người nếu không nhờ đến những chiếc áo ấm. Cái lạnh làm tôi nhớ lại thời thơ ấu của mình. Đêm đêm ngồi trước ngọn đèn dầu học bài phải trùm thêm cái mền mà còn run, trong khi má tôi và mấy đứa em thơ đang đốt đống lửa ngoài sân để sưởi. Giáp Tết, gần như nhà nào trong xóm quê của tôi cũng nướng bánh phồng nếp. Người già, trẻ con quây quần quanh ngọn lửa, vừa nhai bánh phồng vừa sưởi ấm. Hương vị bánh phồng khó phai trong ký ức, vừa dòn dòn ngọt ngọt vừa phao phao trong cổ họng đã làm nên kỉ niệm một thời mà dù xa quê đằng đẵng mấy chục năm trời ta vẫn không quên được. Điều thú vị là bánh phồng phải nướng bằng lửa ngọn. Ngọn lửa khi vàng khi đỏ bập bùng trong sương lạnh nhưng hơi ấm lại lan tỏa vào tận đáy lòng. Một mùi thơm mộc mạc như rơm như cỏ nhưng sao cứ quấn quít vào tuổi thơ của mỗi người một nỗi nhớ, một niềm yêu kỳ diệu.

                     (Trịnh Bửu Hoài, bongtram, http://www.bongtram.com/2019/01/mua-ong-phuong-nam-tan-van-trinh-buu.html)

Bài làm Phân tích tác dụng của việc kết hợp hai yếu tố tự sự và trữ tình trong văn bản Mùa đông phương Nam

1. Mở bài (dẫn dắt vấn đề)

• Giới thiệu khái quát: Văn bản Mùa đông phương Nam của Trịnh Bửu Hoài vừa mang chất tự sự vừa giàu màu sắc trữ tình.

• Đặt vấn đề: Sự kết hợp hai yếu tố tự sự và trữ tình trong văn bản đem lại tác dụng gì?

Trong quá trình sáng tạo nghệ thuật, nhiều nhà văn đã khéo léo kết hợp yếu tố tự sự và trữ tình để tác phẩm vừa có tính hiện thực vừa giàu sức gợi cảm. Văn bản Mùa đông phương Nam của Trịnh Bửu Hoài là một ví dụ tiêu biểu. Bằng việc đan xen giữa lời kể về cảnh vật, con người với những dòng cảm xúc hoài niệm, tác giả đã dựng lên bức tranh mùa đông ở phương Nam vừa chân thực vừa thấm đẫm tình yêu quê hương, khơi gợi trong lòng người đọc nhiều rung động sâu xa.

2. Thân bài (giải thích – phân tích – chứng minh)

a) Yếu tố tự sự

• Tác giả kể lại những biến chuyển quen thuộc của mùa đông phương Nam: “Năm nay gió bấc đến hẹn lại về như mọi năm, vẫn là làn gió cuối thu trở ngọn se se lạnh…” → tạo nền bối cảnh rõ ràng.

• Ký ức tuổi thơ được tái hiện qua hình ảnh học bài bên ngọn đèn dầu, “phải trùm thêm cái mền mà còn run”, hay cảnh “má tôi và mấy đứa em thơ đang đốt đống lửa ngoài sân để sưởi”.

• Miêu tả sinh hoạt quê mùa Tết: “Gần như nhà nào trong xóm quê của tôi cũng nướng bánh phồng nếp. Người già, trẻ con quây quần quanh ngọn lửa…” → làm sống lại không khí thân thuộc, cụ thể.

b) Yếu tố trữ tình

• Cảm xúc nhớ thương được gửi gắm qua nỗi hoài niệm: “Hương vị bánh phồng khó phai trong ký ức, vừa dòn dòn ngọt ngọt vừa phao phao trong cổ họng đã làm nên kỉ niệm một thời…”

• Ngọn lửa được nâng lên thành biểu tượng ấm áp tình thân: “Ngọn lửa khi vàng khi đỏ bập bùng trong sương lạnh nhưng hơi ấm lại lan tỏa vào tận đáy lòng.”

• Nỗi nhớ quê được khắc họa bằng ngôn từ giàu nhạc điệu, giàu hình ảnh: “Một mùi thơm mộc mạc như rơm như cỏ nhưng sao cứ quấn quít vào tuổi thơ của mỗi người một nỗi nhớ, một niềm yêu kỳ diệu.”

c) Tác dụng của sự kết hợp

• Yếu tố tự sự tạo cơ sở hiện thực, làm cho văn bản có cốt truyện, bối cảnh cụ thể.

• Yếu tố trữ tình khơi dậy cảm xúc sâu lắng, biến câu chuyện thành dòng hoài niệm chan chứa tình quê.

• Cả hai hòa quyện làm văn bản vừa chân thực vừa giàu sức gợi, giúp người đọc đồng cảm và rung động.

3. Kết bài: (đánh giá – khái quát)

• Việc kết hợp tự sự và trữ tình khiến văn bản giàu hình ảnh, chân thực mà vẫn giàu cảm xúc, vừa kể chuyện vừa gợi nhớ.

• Qua đó, tác giả truyền tải tình yêu quê hương, niềm trân trọng ký ức tuổi thơ và vẻ đẹp bình dị của cuộc sống.

Việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố tự sự và trữ tình trong Mùa đông phương Nam không chỉ giúp tác giả tái hiện cảnh vật, con người một cách sinh động mà còn truyền tải sâu sắc cảm xúc, kỷ niệm của tuổi thơ, tình yêu quê hương. Qua đó, người đọc vừa cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên Nam bộ, vừa đồng cảm với những ký ức ngọt ngào, ấm áp và sự gắn bó thân thương với gia đình, quê hương. Sự hòa quyện giữa kể chuyện và bày tỏ tình cảm đã tạo nên sức sống riêng cho tác phẩm, khiến nó trở thành một bản nhạc nhẹ nhàng, lắng đọng trong tâm hồn người đọc