Phân tích hình ảnh người mẹ trong đoạn trích truyện Tuổi thơ im lặng của Duy Khán

Đề bài: Phân tích hình ảnh người mẹ trong đoạn trích truyện “Tuổi thơ im lặng” của Duy Khán.

Đôi vai của mẹ thành chai từ bao giờ con không biết.

     Trên đôi vai ấy ai để chiếc bánh dày vào. Bánh dày màu nâu sẫm, có lúc nứt ra. Cái năm mẹ leo lên núi gánh “đá trăm” xuống thuyền cho người ta chở lên tỉnh, ấy là cái năm vai mẹ nứt to nhất, mất một lần da, rớm máu, dính cả vào đòn gánh. Con hỏi mẹ, mẹ bảo: “Không đau, nó ê ra rồi”. Mẹ cởi trần, mặc yếm mà gánh. Lưng mẹ hoàn toàn là một bãi xém nồi. Mẹ gánh củi đi bán. Mẹ gánh thóc từ đâu về suốt đêm xay giã để bán, để lấy tấm mà ăn, lấy cám nuôi lợn. Tháng nào mẹ cũng gánh gạo đi một ngày đường ròng rã đến nơi con trọ học.  Đôi vai ấy, con tin rằng suốt đời mẹ, không bao giờ trở lại lành lặn… như đôi vai người thường đâu mẹ ạ. Nhưng chính đôi vai xương xẩu, bé nhỏ, mỏng manh ấy lại gánh được bao thứ mà người thường không thể gánh nổi.

         U về! U về!(…)

      (…) Chúng tôi quây quanh u, mở đôi thúng. U chả nói chả rằng. Bao nhiêu quà: ông phỗng hiền như bụt, ăn no, bụng phưỡn ra, hở cả rốn(…) Một bánh thuốc lào, sợi vàng ươm, bọc quanh bằng lá chuối khô. U bảo đấy là quà của thầy. Hôm nay u mua nhiều thế! Hình như tôi thấy là u đói! U bảo: “Tối nay, chúng mày trông giăng. U nấu bánh đúc lạc, tha hồ ăn”.

(…) Nhiều lần u đi chợ về, u cắp nghiêng cái thúng. Chúng tôi biết như thế là chả có gì, chúng tôi vẫn reo lên: “U ơi! U về! U về!” Bao giờ, u đặt thúng xuống, anh Thả cũng ra mở thúng trước tiên: Dăm bơ gạo tấm. Một “men” giấy cho tôi đi học. Cục mực tím óng a óng ánh bọc trong mảnh giấy bản… Nhưng u chả bao giờ quên mua quà: Mươi củ khoai luộc. Chiếc bánh đa. Vài đận mía:

– U về! U về!…

Tôi cứ ngẩn ngơ: “Ước gì mình cứ bé mãi để được reo lên: U về! U về! Ước gì u cứ sống mãi để chúng tôi được reo lên: U về! U về!”

(Duy Khán, Tuổi thơ im lặng, NXB Kim Đồng, 1996, tr.59)

* Chú thích

1. Duy Khán (1934 – 1993), tên thật là Nguyễn Duy Khán.

– Quê quán: thôn Sơn Trung, xã Nam Sơn, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh (nay là phường Nam Sơn, thành phố Bắc Ninh).

– Các tác phẩm của ông luôn chứa đựng một thứ tình cảm nhẹ nhàng mà sâu lắng, phác họa nên một bức tranh đầy thơ mộng của vùng quê Việt Nam.

– Những trang văn của Duy Khán bình dị nhưng chất chứa tình cảm sâu nặng, xót xa, xuất phát từ tấm lòng đôn hậu của người nghệ sĩ.

2. Tuổi thơ im lặng là tên hồi ký xuất bản năm 1986, đồng thời là tác phẩm nổi tiếng nhất của nhà văn gốc Bắc Ninh, Duy Khán. Tác phẩm được xem là bước ngoặt lớn trong sự nghiệp cầm bút của tác giả.Tác phẩm đạt giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam vào năm 1987

Dàn ý Phân tích hình ảnh người mẹ trong đoạn trích truyện Tuổi thơ im lặng của Duy Khán

I. Mở bài

• Duy Khán (1934 – 1993), tên thật là Nguyễn Duy Khán, quê ở Bắc Ninh, là nhà văn mang giọng văn mộc mạc, dung dị mà thấm đẫm yêu thương.

• Tuổi thơ im lặng (1986) là hồi ký nổi tiếng của ông, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp viết văn và đạt Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam (1987).

• Đoạn trích về người mẹ là một phần đặc sắc trong tác phẩm, khắc họa hình ảnh người mẹ nông dân tảo tần, chịu thương chịu khó, qua đó thể hiện tình cảm sâu nặng, biết ơn và xúc động của người con.

II. Thân bài

1. Tóm tắt đoạn trích

• Đoạn trích ghi lại những hồi ức của người con về người mẹ thân yêu – một người phụ nữ lam lũ, hi sinh âm thầm cả đời vì chồng con. Qua những hình ảnh rất thực, rất đời, tác giả đã khắc họa chân dung một người mẹ điển hình của làng quê xưa.

2. Phân tích hình ảnh người mẹ

a) Một người mẹ lam lũ, cơ cực

• Hình ảnh đôi vai chai sần, tấm lưng “xém nồi” gợi lên bao vất vả mà mẹ phải gánh chịu trong cuộc đời.

• Cách miêu tả chân thực, không thi vị hóa: “Đôi vai của mẹ thành chai từ bao giờ con không biết”; “Lưng mẹ hoàn toàn là một bãi xém nồi” thể hiện sự khắc nghiệt của đời sống và nỗi cơ cực in hằn trên thân thể mẹ.

b) Người mẹ có sức chịu đựng phi thường

• Dù vai nứt, chảy máu khi gánh đá, mẹ vẫn lạnh lùng đáp: “Không đau, nó ê ra rồi”.

• Lời nói như rút từ gan ruột cho thấy sự cam chịu, tần tảo, nhẫn nhịn đến mức không còn cảm giác với nỗi đau thể xác – biểu tượng của sức chịu đựng lớn lao của người mẹ nông dân.

c) Người mẹ giàu đức hi sinh, tảo tần vì chồng con

• Hàng loạt hành động được liệt kê chân thực: “Mẹ gánh củi đi bán… mẹ gánh thóc… xay giã suốt đêm… gánh gạo đến nơi con trọ học”.

• Những công việc không tên lặp đi lặp lại quanh năm suốt tháng, thể hiện cả một đời lao lực chỉ để chăm lo cho chồng con.

• Dù nghèo, mẹ vẫn không quên mua quà cho con, phong thuốc lào cho chồng, tập giấy cho con học.

• Cái thúng, cái vỉ buồm chứa đầy yêu thương – những món quà nhỏ bé mà thấm đẫm tình mẫu tử.

• Điệp ngữ “U về! U về!” vang lên như khúc ca hạnh phúc tuổi thơ, thể hiện niềm mong nhớ, hân hoan và cả khát vọng níu giữ mẹ ở lại mãi với cuộc đời con.

3. Đánh giá nghệ thuật và nội dung

• Nội dung: Khắc họa người mẹ nông dân Việt Nam tảo tần, hi sinh thầm lặng, hình ảnh tiêu biểu cho biết bao người mẹ trong xã hội xưa và nay.

• Nghệ thuật: Văn phong giản dị, ngôn ngữ gần gũi, mang màu sắc khẩu ngữ, điểm nhìn trần thuật giàu cảm xúc và chi tiết chọn lọc có giá trị gợi tả, gợi cảm sâu sắc.

• Tác phẩm là tiếng lòng tha thiết, là lời tri ân chân thành của tác giả với mẹ cũng là đại diện cho muôn vàn người con từng đi qua tuổi thơ gian khó.

III. Kết bài

• Hình ảnh người mẹ trong Tuổi thơ im lặng không chỉ là một ký ức cá nhân mà còn là biểu tượng đẹp đẽ của người phụ nữ Việt Nam.

• Qua đoạn trích, Duy Khán đã khơi dậy trong mỗi người đọc sự đồng cảm, trân trọng, yêu thương và biết ơn với những người mẹ, những người lặng thầm làm nên hạnh phúc gia đình bằng cả cuộc đời tảo tần, hi sinh.

Bài văn mẫu Phân tích hình ảnh người mẹ trong đoạn trích truyện Tuổi thơ im lặng của Duy Khán

“Mẹ” thật thiêng liêng và cao đẹp biết bao, tiếng gọi “mẹ ơi” vẫn là tiếng gọi thân thương nhất đối với mỗi đứa con. Mẹ chính là người yêu thương con vô bờ bến, sẵn sàng hi sinh tất cả để chở che cho con.Tình mẫu tử là tình cảm tự nhiên trong sáng và cao đẹp nhất. Nhắc đến tình mẫu tử, ta không thể không nhắc đến tác phẩm “Tuổi thơ im lặng của Nhà văn Duy Khán. Tác phẩm được xem là bước ngoặt lớn trong sự nghiệp cầm bút của tác giả. Đoạn trích được phân tích là một trong những đoạn trích đặc sắc nhất của tác phẩm, bộc lộ cảm xúc của nhà văn về người mẹ kính yêu của mình. Bà hiện lên với vẻ đẹp tảo tần, giàu đức hi sinh.

Đoạn trích là những hồi ức xúc động của người con về người mẹ tảo tần, lam lũ. Mẹ hiện lên với hình ảnh đôi vai chai sần, tấm lưng xém nồi, dấu tích của bao năm tháng vất vả gánh vác gia đình. Dù đôi vai ấy từng rớm máu, đau đớn, mẹ vẫn âm thầm chịu đựng mà không một lời than vãn. Không chỉ chịu thương chịu khó, mẹ còn là người phụ nữ giàu yêu thương, luôn nhớ phần quà cho con mỗi lần đi chợ về, dù chỉ là những món quà quê giản dị. Điệp khúc “U về! U về!” là tiếng reo vui của lũ trẻ mỗi lần mẹ về, là âm vang của tình mẫu tử thiêng liêng, là khao khát tuổi thơ và tình mẹ sống mãi trong trái tim người con.

Người mẹ trong đoạn trích hiện lên là người phụ nữ vất vả, lam lũ, cơ cực. Bằng chất giọng chân thật, lời văn mộc mạc, tác giả giới thiệu bức chân dung người mẹ của mình cho độc giả thông qua chi tiết ít người lựa chọn để miêu tả đó là đôi vai “Đôi vai của mẹ thành chai từ bao giờ con không biết.” Không phải là một bờ vai thon, mềm mại mà là đôi vai” chai sần” bởi cuộc sống mưu sinh, vì cái đói, cái nghèo đeo bám cả đời mẹ, vì sưu thuế nợ nhà nước, vì sự ức hiếp của giặc giã, vì bầy con nheo nhóc…Vết chai sần lại, dày lên theo năm tháng tưởng như người ta đặt cái bánh dày lên đó. Cùng với đôi vai ấy là tấm lưng” là một bãi xém nồi” Vết xém nồi là những mảng da cháy nắng, da chết đóng mảng đen sì  như vết nồi hun lửa …Nhà văn không tả nhiều chỉ lựa một vài chi tiết nhưng đủ để khái quát cả cuộc đời một người mẹ lắm gian nan, cơ cực…

Hơn nữa, mẹ là một người có sức chịu đựng phi thường. “Cái năm mẹ leo lên núi gánh “đá trăm” xuống thuyền cho người ta chở lên tỉnh, ấy là cái năm vai mẹ nứt to nhất, mất một lần da, rớm máu, dính cả vào đòn gánh. Con hỏi mẹ, mẹ bảo: “Không đau, nó ê ra rồi”. Mẹ cởi trần, mặc yếm mà gánh. Lưng mẹ hoàn toàn là một bãi xém nồi”.  Lời văn như ứa máu theo từng vết nứt trên đôi vai của mẹ. Lời mẹ lạnh tanh” Không đau, nó ê ra rồi”. Để có được sự bình tĩnh, mất cảm giác với cái đau là biết bao đêm người mẹ ấy đã phải nuốt nước mắt vào trong, cắn răng để chịu đựng.

Hình ảnh người mẹ hiện lên đầy cảm thương qua những công việc lao động nặng nhọc mà bà đã âm thầm gánh vác vì gia đình. Mẹ gánh củi đi bán, gánh thóc suốt đêm để xay giã lấy tấm nuôi con, lấy cám nuôi lợn; tháng nào cũng đều đặn gánh gạo đi một ngày đường để tiếp tế cho con nơi trọ học. Những chi tiết ấy, qua phép liệt kê dồn dập, vừa chân thực vừa lay động, thể hiện sự cảm phục và biết ơn sâu sắc của người con. Cả cuộc đời mẹ chưa từng có một ngày thảnh thơi, đôi vai và tấm lưng gầy guộc ấy dường như không bao giờ được nghỉ ngơi. Mỗi mùa, mỗi tháng, mẹ lại cuốn vào vòng quay mưu sinh khắc nghiệt, tất cả vì tình thương yêu dành cho chồng con, vì tương lai của đứa con hiếu học là niềm hy vọng lớn nhất của đời mẹ.

Tình thương của mẹ không chỉ thể hiện trong lao động cực nhọc mà còn trong từng cử chỉ nhỏ nhặt, âm thầm. Mỗi lần đi chợ về, mẹ không bao giờ quên mua quà cho các con, khi thì ông phỗng, lúc thì củ khoai, chiếc bánh đa, vài đận mía… Dù nghèo khó, cái thúng của mẹ vẫn luôn đầy ắp những món quà quê giản dị mà chan chứa tình yêu thương. Mẹ cũng không quên mua bánh thuốc lào cho chồng, men giấy và cục mực cho con đi học, những vật dụng nhỏ bé mà chứa đựng cả một trời quan tâm. Với con, mẹ không khác gì bà tiên trong truyện cổ tích, mang về niềm vui và ngọt ngào của tuổi thơ. Điệp ngữ “U về! U về!” vang lên không chỉ là tiếng reo hân hoan chào mẹ mà còn là âm vang của hạnh phúc, là nỗi khát khao được sống mãi trong vòng tay mẹ. Câu cảm thán cuối cùng của người con cất lên: “Ước gì mình cứ bé mãi… Ước gì u cứ sống mãi…” chính là nốt nhấn cảm động, chứa đựng tình mẫu tử thiêng liêng và lòng biết ơn sâu nặng không lời nào tả hết.

Với lối kể chuyện giản dị, tự nhiên, ngôn ngữ mang tính khẩu ngữ, lời văn chân thành, thiết tha, giầu cảm xúc tác giả đã tái hiện sinh động, chân thực về người mẹ lam lũ, tảo tần, chịu thương chịu khó giàu đức hi sinh của mình. Tác giả không đi vào miêu tả chi tiết mà chỉ qua một vài chi tiết đắt giá đã xây dựng thành công hình ảnh  một người mẹ điển hình tiêu biểu cho vẻ đẹp người phụ nữ nông thôn ngày xưa. Qua đoạn trích, người đọc thấy được tấm lòng yêu mến, trân trọng, biết ơn  sâu nặng của tác giả dành cho những người mẹ của mình.

Hình ảnh người mẹ trong đoạn trích Tuổi thơ im lặng đã được nhà văn Duy Khán khắc họa một cách sâu sắc, chân thực và đầy xúc động. Đó là người mẹ nông dân lam lũ, suốt đời tảo tần vì chồng con, giàu đức hi sinh và chan chứa yêu thương. Qua hình tượng người mẹ, tác phẩm không chỉ gợi nhắc về công ơn sinh thành dưỡng dục mà còn khơi dậy trong lòng mỗi người nỗi niềm thương nhớ, biết ơn và trân trọng những người mẹ thầm lặng trong cuộc đời. Đọc đoạn trích, ta như soi thấy hình bóng của chính mẹ mình, những người phụ nữ Việt Nam mộc mạc, hiền hậu mà vĩ đại. Chính từ những hồi ức dung dị ấy, Duy Khán đã để lại cho văn học Việt Nam một áng văn giàu chất thơ, giàu tính nhân văn, khiến người đọc lặng lòng suy ngẫm và xúc động mãi không nguôi.