Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm Ma rô và con chó hoang

Đề bài: Anh/chị hãy viết bài văn (khoảng 500 chữ) phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm Ma rô và con chó hoang:

MA RÔ VÀ CON CHÓ HOANG

(Lược phần đầu : Ma Rô nằm co quắp trong chiếc lều tranh cạnh bãi rác. Tiết trời đã sang đông. Gió rất lạnh. Như thường lệ, Ma Rô có mặt bên những đống rác và bắt đầu một ngày làm việc để kiếm sống. Cậu bị một đám trẻ con khác tranh giành địa bàn nhặt rác bắt nạt. Ma Rô chống trả, đuổi được bọn kia đi rồi, tiếp tục moi móc, tìm kiếm xung quanh đống rác … Buổi trưa. Ma Rô mang những thứ vừa kiếm được tới một điểm thu mua phế liệu, bán được 2500 đồng. Buổi tối. Lang thang tới một chiếc quán cà phê ven đường, Ma Rô xòe tay xin tiền, bị xua đuổi. Một người đàn ông mập mạp đang đứng bên chiếc xe Honda vẫy nó. Ma Rô tiến lại gần. Người đàn ông kêu nó đẩy giùm chiếc xe chết máy và hứa cho tiền. Xe nổ. Người đàn ông gài số, chiếc xe giựt lên một cái rồi lao vụt đi. Ma Rô mất đà, nó chới với vồ hai tay xuống mặt đường. Một luồng khói đen phun vào mặt, nó nhắm mặt ho sặc một hồi. … Trời đã khuya, nó lại mua một ổ bánh rồi quay về. Xé đôi ổ bánh, nó ăn một nửa. Còn một nửa cất đi, để dành sáng mai.)

Mua sản phẩm bán chạy nhất

Giỏ quà tặng

Sáng sớm hôm sau, tuy còn rất lạnh, Ma Rô vẫn quyết định vùng dậy. Trời còn tối lờ mờ. Ăn sáng xong, nó dò dẫm bước tới một đống rác mới đổ hồi đêm. Ma Rô cầm móc sắt, vừa móc vừa gõ. Nghe tiếng kêu phát ra nơi đầu móc sắt, nó có thể đoán được chính xác đó là vật gì? Đồ hộp bằng kim loại? Chai thủy tinh hay một mớ ni –  lông?… Ngày nào, Ma Rô cũng phải thức dậy sớm như thế này. Đã hai năm trôi qua, nó phải tự kiếm sống. Nó không có nhà cửa. Không có cha. Cũng không có ai thân thích ngoài một người phụ nữ mà nó vẫn thường gọi là mẹ. Mẹ nó cũng là một kẻ lang thang. Cha nó là ai? Nó chưa kịp hỏi điều ấy thì mẹ nó đã mất.

Nó sống nhờ bãi rác này đã hai năm nay, kể từ khi mẹ nó mất đi. Ban ngày, nó đi bới rác. Ban đêm, nó đi ăn xin. Khuya, nó lại trở về và ngủ qua đêm trong túp lều rách nát cạnh bãi rác. Nó sống như thế, thui thủi một mình. Tên nó là thằng Rô nhưng bọn trẻ lang thang lại gọi nó là “Ma” Rô, bởi nó đen đủi, còm nhom như một chú khỉ già. Không ai biết nó bao nhiêu tuổi? Cũng không ai đoán được chính xác tuổi của nó. Nhìn đôi mắt sáng quắc như dao, người ta đoán nó khoảng hơn chục tuổi. Nhìn thân hình còm nhom, “tối” như đêm ba mươi tết của nó, người ta lại đoán khoảng mười tuổi là cùng.

Trước đây, Ma Rô thường theo mẹ “làm nghề” ăn xin. Đi khắp các hang cùng, ngõ hẻm, nó được biết bao nhiêu là thứ chuyện. Những đêm mưa gió lạnh tê người, mẹ nó ôm chặt nó vào lòng rồi trùm lên một cái mền rách bươm. Hai mẹ con nó nằm co quắp trên các vỉa hè, hết đêm lại dắt nhau đi.[…]

Hai năm trước, vào một đêm cũng lạnh như thế này, Ma Rô vùi vào lòng mẹ, nó ngủ một giấc thật ngon lành. Tới sáng, không thấy mẹ nó thức dậy như mọi khi, nó bèn tung mền chui ra. Mẹ nó vẫn nằm im. Nó lay gọi, mẹ nó vẫn không trả lời. Toàn thân mẹ nó lạnh cứng. Nó sợ hãi khóc thét lên … “Mẹ nó chết rồi!” –   Người ta bảo thế! Nó lại càng khóc to hơn. Mọi người tò mò xúm đen, xúm đỏ… Mấy người đại diện cho chính quyền địa phương hay tin, cũng kéo nhau xuống nghiêng ngó một hồi, rồi ra lệnh mang mẹ nó đi chôn.

Từ ngày mẹ nó mất đi, cũng chẳng có ai thèm ngó ngàng tới nó...

Bơ vơ như một con thú nhỏ bị bỏ rơi, nó sống lang thang khắp các đường phố, khu chợ…

(Lược một đoạn: Một ngày, về tới bãi rác, Ma Rô bắt gặp một chú chó khoang đang bị ba, bốn con chó khác xâu xé. Ma Rô đuổi đàn chó và cứu được con khoang. Ma Rô ngồi xuống, nó vỗ về con khoang như đã thân quen từ lâu lắm. Con khoang vẫn run lập bập, cái bụng nó đói xọp.)

Ma Rô chợt tỉnh giấc. Nó vội vàng vùng dậy. Gấp chiếc bao tải, Ma Rô gác lên vách rồi chui ra ngoài. Nó lại đi ra đường để xin tiền. Chợt nhớ tới con chó, nó quay lại nhìn. Con chó vẫn nằm gần đó nhưng mấy miếng cháy đã biến mất. Ma Rô mỉm cười:

– Mày đi không nổi nữa hả? Đói quá mà! Ráng nằm chờ, chừng nào về, tao sẽ cho ăn thêm!

Rồi Ma Rô đi ra phố. Không muốn chui vào những chiếc quán cà phê như hôm qua, nó lang thang tìm tới một rạp hát. Đêm nay, chắc có tiết mục mới nên người ta đi coi khá đông. Len lỏi trong đám người lịch sự  trước cửa rạp, nó xoè tay xin. Thỉnh thoảng, cũng có người dúi vào tay nó một, hai tờ bạc lẻ. Tới giờ biểu diễn, cửa rạp vắng hoe. Cầm nắm giấy bạc vo viên, Ma Rô chạy tới một cái cột đèn, nó vuốt ve cho phẳng rồi đếm. Được tất cả gần hai ngàn đồng.

Ma Rô mua một ổ bánh mì, nhét vào bụng cho qua bữa tối. Chợt nhớ tới con chó, không ngần ngại, nó mua thêm một ổ nữa rồi quay về.

Đêm khuya, bãi rác tối thui. Ma Rô mò mẫm tìm được con chó rồi ôm vào lều. Con chó vẫn run lẩy bẩy. Có lẽ nó run vì đói chứ không phải vì sợ nữa. Xé đôi chiếc bánh, Ma Rô cất đi một nửa. Còn một nửa, nó xé nhỏ, đút vào miệng con khoang. Con chó ghếch mõm lên nhai. Nó ăn ngấu nghiến một lúc hết nửa cái bánh.

Ma Rô vui mừng:

– Tốt! Bây giờ thì ngủ đi! Sáng mai, tao cho ăn nữa!

Ma Rô trải chiếc bao xuống nền đất rồi ôm con khoang vào lòng. Có thêm con chó, Ma Rô cũng cảm thấy ấm áp hơn. Con chó đã bớt run, nó rúc vào lòng Ma Rô như một đôi bạn thân rồi cả hai bắt đầu chìm vào những giấc mộng không bao giờ có thực. Thỉnh thoảng, Ma Rô lại  giật mình gãi sột sột. Muỗi nhiều quá! Nó bèn kéo bao tải trùm kín người rồi lại ngủ tiếp…

*  *  *

[…]Kể từ bây giờ, con khoang đã có một cậu chủ. Nó không còn sợ lũ chó nhà săn đuổi nữa. Thỉnh thoảng, nó lại ghé vào sát lề đường, đứng hít hít, ngửi ngửi.  Mỗi lần như thế, Ma Rô lại cầm móc sắt gõ xuống đất coong coong. Con khoang lại ngẩng đầu lên rồi co cẳng phóng theo cậu chủ…

Buổi chiều. Ma Rô lại dẫn con khoang trở về túp lều. Vừa vuốt ve con khoang, Ma Rô vừa thủ thỉ:

– Mày có thích không? Tao với mày sẽ sống ở đây! À, tao phải đặt cho mày một cái tên thật hay, để tao nghĩ coi…

Ma Rô nhăn trán cố vắt óc để tìm ra một cái tên. Bữa trước, nó gặp một lão già dẫn con chó bông đi dạo. Con chó bông thật đẹp! Và cái tên của nó là gì nhỉ?… À, Li Li! Lão già ấy gọi con chó bông là Li Li!

– Tao sẽ đặt tên cho mày là Li Li! Mày có vui không?

Đặt bàn tay lên đầu con khoang, Ma Rô âu yếm gọi:

– Li Li!

Con chó khẽ chớp chớp đôi mắt trước những cử chỉ âu yếm của cậu chủ. Ma Rô ôm nó vào lòng. Li Li liền dụi đầu vào ngực cậu chủ…

Ngồi thủ thỉ với Li Li tới lúc mặt trời lặn, Ma Rô lại dắt Li Li đi dạo phố. Chúng cùng nhau lang thang tới cửa rạp hát. Hôm nay, rạp hát vắng hoe. Ma Rô thất vọng dắt Li Li sang một khu phố khác.

Trời vẫn lạnh. Ma Rô quyết định trở về “nhà” sớm hơn mọi khi. Tối hôm nay, chỉ xin được vài trăm lẻ.

Ôm con chó vào lòng, Ma Rô lại trùm bao tải lên người.

Lát sau, cả hai đã cùng nhau ngủ thiếp đi…

Sài Gòn 1997

 CHU QUANG MẠNH THẮNG

        Nhà văn, Nhà biên kịch, Đạo diễn điện ảnh Chu Quang Mạnh Thắng sinh năm 1973 tại Bắc Giang, hiện đang sinh sống và làm việc tại TP HCM. Anh tốt nghiệp ĐH KHXH & NV TP HCM và ĐH SKĐA TP HCM. Anh là Hội viên Hội Nhà văn TP HCM, Hội viên Hội Điện ảnh TP HCM, Hội viên Hội Điện ảnh Việt Nam, Phó Ban điều hành Chi hội Nhà văn Bến Nghé – Hội Nhà văn TPHCM.       

        “Ma Rô và con chó hoang” là một đoạn trích trong tác phẩm “Từ khi không còn mẹ” của Chu Quang Mạnh Thắng. Cuốn sách được xuất bản lần đầu vào năm 2004 do Nhà xuất bản Kim Đồng ấn hành. Năm 2014, Trường PTCS Nguyễn Đình Chiểu – Hà Nội đã xuất bản thành sách chữ nổi, dành cho các độc giả khiếm thị (Tủ sách Nhịp cầu thế giới).

         Nguồn tác phẩm: https://vanvn.vn/ma-ro-va-con-cho-hoang-truyen-thieu-nhi-cua-chu-quang-manh-thang/

 

Bài làm Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm Ma rô và con chó hoang

A. Mở bài: Giới thiệu ngắn gọn về tác phẩm và phương diện nghệ thuật của tác phẩm mà bài viết sẽ tập trung làm rõ.

– “Ma Rô và con chó hoang” là một đoạn trích trong tác phẩm “Từ khi không còn mẹ” của Chu Quang Mạnh Thắng.

– Tác phẩm thu hút độc giả bởi nghệ thuật trần thuật độc đáo và hấp dẫn.

Văn chương, nghệ thuật có lẽ cũng là một bản nhạc với những giai âm trong trẻo. Chúng rung lên như một chiếc lá giữa những đợt chuyển mình của gió, dìu dặt đón lấy hơi thở của đất trời rồi thả mình chao liệng giữa thinh không. Trong đó, những nốt trầm nhẹ trong bản nhạc văn học Việt Nam có lẽ dành cho Chu Quang Mạnh Thắng. Có người bảo thứ văn ấy nhẹ như những cánh bướm non khẽ đậu trên trang giấy, chúng đậu vào lòng người bằng thế giới nghệ thuật được khúc xạ qua lăng kính của ông. Truyện ngắn “Ma Rô và con chó hoang” quả là một tác phẩm như vậy. Trong đó, những đặc sắc về nghệ thuật trần thuật của tác giả đã để lại nhiều ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc.

B. Thân bài:

1. Mô tả và đánh giá cách nhà văn kiến tạo truyện (câu chuyện, cách tổ chức mạch truyện)

* Cách tổ chức mạch truyện:

– Trình tự thời gian: sáng – trưa – chiều – tối

+ Buổi sáng hôm ấy, cái đói cùng cái rét khiến Ma Rô cảm thấy uể oải, chỉ muốn nằm trong chiếc bao tải rách nhưng những tiếng léo nhéo của lũ trẻ đã thôi thúc cậu tỉnh dậy.

+ Sau khi nhai vội mẩu bánh mì khô cứng, Rô đụng độ với 5 đứa trẻ để tranh giành bãi rác mới đổ.

+ Chuyện thường xảy ra như cơm bữa nên Ma Rô không cảm thấy sợ hãi.

+ Buổi trưa, Ma Rô đem hết thảy những thứ kiếm được đi bán rồi mua cho mình một ổ bánh mì.

+ Trở về túp lều tranh, thấy người ta lôi từ đống rác mới đổ cái nhiều thứ, Ma Rô mặc dù thèm thuồng nhưng do về muộn lại không muốn đụng độ nên chỉ có thể đi vào lều.

+ Buổi tối, Ma Rô đi xin tiền ở quán cà phê ven đường nhưng không xin được đồng nào, cậu còn bị lừa đẩy xe cho ông chú mập.

+ Sáng hôm sau, công việc lại diễn ra như một vòng lặp, điều đó gợi ra cái quá khứ khi Ma Rô còn mẹ trên đời và cảnh tượng cái chết của người mẹ.

+ Sau khi bán một bao “chiến lợi phẩm” của mình, Ma Rô đến chợ, trông vào cửa hàng quần áo được may sẵn, cậu ao ước có được một bộ để thay cho chiếc áo đã cũ.

+ Buổi chiều, Ma Rô cho chú chó hoang bị xâu xé bởi đám chó miếng cơm cháy mà cậu có được.

+ Do đồng cảm nên cậu về chú chó đã trở thành bạn.

– Sự đan xen giữa hiện tại – quá khứ: Truyện mở đầu bằng cảnh cậu bé Ma Rô co ro trong túp lều rách nát của mình, một chi tiết ở hiện tại, từ đó, mạch truyện khai thác những chi tiết trong quá khứ của nhân vật, hé mở việc cậu mẹ cậu đã qua đời vì cái đói và rét, sau đó lại trở về hiện tại, cảnh cậu bé phải đi ăn xin và lục lọi trong đống rác để sống qua ngày.

* Nhận xét: Các sự kiện được tổ chức gắn liền với vai trò của người kể chuyện, hệ thống điểm nhìn đa dạng linh hoạt. Cách tổ chức mạch truyện phá vỡ trật tự sự kiện như vậy chính là một đặc trưng nổi bật của nghệ thuật tự sự hiện đại so với truyền thống.

2. Chỉ ra đặc điểm của người kể chuyện trong truyện ngắn (ngôi kể, điểm nhìn)

– Ngôi kể: Ngôi kể thứ 3, người kể chuyện toàn tri.

– Hệ thống điểm nhìn:

• Điểm nhìn đặt vào người kể chuyện: người có chuyện cho biết được hoàn cảnh số phận của cậu bé Ma Rô.
• Dịch chuyển điểm nhìn:

– Điểm nhìn đặt vào nhân vật Ma Rô

+ Cậu tức giận khi bị ông mập lừa “Cái … lão già … chết… mập!”

+ Một sáng ngủ dậy thấy toàn thân mẹ lạnh cứng Ma Rô sợ hãi khóc thét lên (nỗi buồn của cậu bé Ma Rô khi mất đi người thân duy nhất, không còn chỗ dựa)

+ Ma Rô co rúm lại sợ hãi khi nó đã chứng kiến hết cảnh tên cướp giật đồ và nó là người duy nhất  nhìn rõ mặt tên cướp.

– Điểm nhìn đặt vào các nhân vật phụ:

+ Bọn trẻ lang thang cảm thấy Ma Rô thật đen đuốc và còm nhòm

+  Những vị khách trong quán cà phê cảm thấy khó chịu vì Ma Rô quá hôi hám “Thằng nhóc này hôi quá! Đi chỗ khác mày!”

+ Ông chú mập cảm thấy Ma Rô là một cậu bé ranh ma và khôn lỏi biết lợi dụng hoàn cảnh để kiếm tiền.

Điểm nhìn đặt vào con chó hoang:

+ Sợ hãi rên ư ử khi lần đầu gặp Ma Rô

+  Cảm thấy an tâm hơn trước hành động thân mật của Ma Rô và không có ý định rời đi nhưng đôi mắt vẫn lấm lét nhìn cậu

– Điểm nhìn thời gian:  hiện tại – quá khứ – hiện tại

– Điểm nhìn không gian: túp lều – bãi rác – trên phố – túp lều

• Điểm nhìn trần thuật được đặt linh hoạt, có sự dịch chuyển các điểm nhìn. Điều này làm nên tính hấp dẫn, lôi cuốn cho tác phẩm.

3. Phân tích vai trò của ngôi kể, điểm nhìn và lời trần thuật trong việc khắc họa nhân vật

         Thông qua nghệ thuật trần thuật, từng nhân vật được khắc hoạ rõ nét

a. Nhân vật Ma Rô

• Xuất thân, lai lịch, hoàn cảnh: Hoàn cảnh của Maro vô cùng đáng thương. Đó là đứa trẻ kém may mắn, bất hạnh.
• Ngoại hình, tên tuổi:
• Tên là Rô. Nhưng lại được đám trẻ nghèo gọi là Ma vì cậu lúc nào cũng đen đủi, còm nhom như một chú khỉ già. Người ta đoán cậu khoảng chục tuổi.
• Bộ quần áo như bị mục sẵn. Mắt sáng như dao, thân hình còm nhom “tối” đen như đêm 30 tết.
• Tính cách:

+ Ma Ro là chú bé mạnh mẽ, không chịu khuất phục trước số phận: Dù hoàn cảnh bơ vơ, không nơi nương tựa nhưng cậu vẫn luôn kiên cường tiếp tục sống

+ Ma Rô biết tự bảo vệ bản thân

+ Ma Rô có một trái tim bao dung và biết yêu thương.

b. Nhân vật chú chó hoang

– Là một con chó khoang bơ vơ, không chủ, bị bỏ rơi.

– Trước khi gặp Ma Rô: Bị đàn chó hoang cắn xé, tưởng như sắp chết

– Sau khi gặp Ma Rô và được cậu bé nhận nuôi:  chú chó đã xem Ma Rô như cậu chủ, một người bạn mà có thể bảo vệ bên cạnh nó. Hai mảnh đời bất hạnh, bơ vơ vô tình gặp nhau xem nhau như những người bạn đồng hành.

→ Nhân vật chú chó đóng vai trò là đòn bẩy thúc đẩy câu chuyện phát triển, góp phần bộc lộ tính cách của nhân vật Ma Rô

c. Một số nhân vật phụ trong tác phẩm.

• Đám trẻ hoang: Đều là những đứa trẻ nghèo, không nhà không cửa. Có những đứa may mắn hơn thì còn có cha mẹ. Chúng lang lang nhặt lượm phế liệu để kiếm sống qua ngày. Liên tục tranh giành, xâu xé nhau vì những món đồ phế liệu, bắt nạt Ma Rô, cậy đông hiếp yếu. → Thông qua nhân vật những đám trẻ nhà văn góp phần bộc lộ tính cách, phẩm chất của cậu bé Ma Rô. Đồng thời bày tỏ nỗi lòng thương xót với những số phận nhỏ bé ấy.
• Nhân vật người đàn ông bị hỏng xe, và những người khách trên phố: Họ xuất hiện với số đông, thờ ơ, vô cảm. Từ đó nhà văn phơi bày mặt trái của xã hội: một bộ phận người sống thờ ơ vô cảm, thiếu tình thương.

4. Đánh giá hiệu quả của nó (Chỉ ra mối liên hệ giữa người kể chuyện trong tác phẩm và nhà văn)

– Người viết vừa đặt hoàn cảnh của mình vào nhân vật đồng thời giữ một khoảng cách nhất đinh. Nhờ vậy mà câu chuyện trở nên chân thực hơn.

– Người kể chuyện thể hiện thái độ thương cảm, đồng cảm, bày tỏ sự xót xa dành cho những số phận nghèo khổ, bất hạnh trong cuộc sống.

– Phơi bày mặt trái của xã hội hiện đại, đặt ra một câu hỏi nhức nhối: Số phận của những đứa trẻ vô gia cư sẽ đi đâu về đâu?

C. Kết bài: Khẳng định giá trị nghệ thuật của tác phẩm truyện

– Kết cấu độc đáo, hấp dẫn, lôi cuốn người đọc.

– Giá trị nhân văn của tác phẩm: đồng cảm, xót thương những đứa trẻ mồ côi, vô gia cư có cuộc sống đầy khó khăn khổ cực.

– Đặt ra vấn đề xã hội: quyền sống, hạnh phúc và học tập của trẻ em.

Chính nghệ thuật rất riêng của người nghệ sĩ đã tạc vào tâm trí người đọc những ấn tượng sâu sắc về tác phẩm. Kể từ khi ra đời, truyện ngắn’’Ma Rô và con chó hoang’’ vẫn để lại bao cảm xúc xót xa trong trái tim độc giả về khung cảnh khốn khổ nghèo đói của những đứa trẻ vô gia. Cảm ơn tác giả đã sáng tác ra một tác phẩm hay, góp một truyện ngắn xuất sắc vào kho tàng văn học đương đại của dân tộc.