Đề bài: Viết đoạn văn nghị luận Phân tích bài thơ Mẹ ơi đời mẹ của Huy Cận.
MẸ ƠI, ĐỜI MẸ
(Đăng tuần san PN Thủ Đô Đời sống gia đình số 09 ngày 27/02/2020)
Mẹ ơi, đời mẹ khổ nhiều
Trách đời, mẹ giận bao nhiêu cho cùng
Mà lòng yêu sống lạ lùng
Mẹ không phút nản thương chồng, nuôi con.
“Đắng cay ngậm quả bồ hòn,
Ngậm lâu hoá ngọt!” Mẹ còn đùa vui!
Sinh con mẹ đã sinh đời
Sinh ra sự sống, mẹ ngồi chán sao?
Quanh năm có nghỉ ngày nào!
Sớm khuya làm lụng người hao mặt gầy.
Rét đông đi cấy đi cày
Nóng hè bãi cát, đường lầy đội khoai.
Bấu chân khỏi ngã dốc nhoài
Những chiều gánh nước gặp trời đổ mưa.
Giận thầy, mẹ chẳng nói thưa,
Vỉa câu chua chát lời thơ truyện Kiều.
Cắn răng bỏ quá trăm điều
Thuỷ chung vẫn một lòng yêu đời này.
Mẹ là tạo hoá tháng ngày
Làm ra ngày tháng sâu dày đời con.
01/1974
Bài làm
Huy Cận (1919–2005) không chỉ được biết đến như một gương mặt tiêu biểu của phong trào Thơ mới mà còn là một trong những nhà thơ lớn của nền văn học Việt Nam hiện đại. Thơ ông thường mang nỗi suy tư sâu lắng về vũ trụ, con người và kiếp nhân sinh, song bên cạnh những áng thơ mang tầm triết lí ấy, Huy Cận còn để lại nhiều bài thơ thấm đẫm cảm xúc đời thường, đặc biệt là những vần thơ viết về gia đình, về mẹ. Mẹ ơi, đời mẹ (1974) là một sáng tác tiêu biểu, nơi tiếng thơ trở thành tiếng lòng chân thành, xúc động của người con dành cho người mẹ tảo tần, giàu đức hi sinh.
Bài thơ mở ra bằng tiếng gọi “Mẹ ơi” tha thiết, thân thương, vang lên như một tiếng nấc nghẹn ngào bật ra từ đáy lòng người con. Ngay từ những câu đầu, hình ảnh người mẹ hiện lên với một cuộc đời lam lũ, nhiều cay cực:
“Mẹ ơi, đời mẹ khổ nhiều /
Trách đời, mẹ giận bao nhiêu cho cùng”.
Lời thơ không chỉ là sự cảm thông mà còn là nỗi xót xa sâu sắc của người con khi nhìn lại quãng đời vất vả của mẹ. Thế nhưng, vượt lên trên tất cả những nhọc nhằn, điều khiến người con khâm phục và cảm phục hơn cả chính là nghị lực sống bền bỉ cùng tình yêu thương vô hạn mà mẹ dành cho chồng con:
“Mà lòng yêu sống lạ lùng /
Mẹ không phút nản thương chồng, nuôi con.”
Giữa bao sóng gió cuộc đời, mẹ vẫn không một lần chùn bước, vẫn âm thầm gánh vác, hi sinh, nuôi dưỡng gia đình bằng tất cả tình yêu và trách nhiệm.
Cuộc đời mẹ được ví như chuỗi ngày “vui ít, buồn nhiều”, nhưng mẹ không để nỗi khổ nhấn chìm mình. Hình ảnh “ngậm bồ hòn” vốn quen thuộc trong ca dao, tục ngữ được Huy Cận vận dụng sáng tạo, mang sắc thái mới mẻ:
“Đắng cay ngậm quả bồ hòn,
Ngậm lâu hoá ngọt! Mẹ còn đùa vui!”
Không chỉ cam chịu, mẹ còn biết biến nỗi đắng cay thành sự lạc quan, hóm hỉnh. Chính thái độ sống tích cực ấy đã giúp mẹ vượt qua bao gian nan, giữ cho gia đình một mái ấm yên bình giữa đời nhiều bão tố.
Những câu thơ tiếp theo mở ra một bức tranh chân thực về cuộc sống lao động cực nhọc của người phụ nữ nông thôn. Mẹ làm lụng “quanh năm” không một ngày nghỉ, từ sớm tinh mơ đến tối mịt, bất chấp thời tiết khắc nghiệt:
“Rét đông đi cấy đi cày /
Nóng hè bãi cát, đường lầy đội khoai.”
Công việc nặng nhọc vốn dành cho đàn ông, mẹ vẫn gánh vác trọn vẹn, để rồi “người hao mặt gầy” mà chẳng một lời than thở. Chi tiết “bấu chân khỏi ngã dốc nhoài” gợi lên hình ảnh người mẹ nhỏ bé, cặm cụi, chênh vênh giữa con đường trơn trượt của cuộc đời, nhưng vẫn kiên cường đứng vững để lo toan cho gia đình.
Không chỉ vất vả vì miếng cơm manh áo, mẹ còn mang trong lòng những nỗi niềm riêng trong đời sống vợ chồng. Có lúc giận chồng, mẹ không oán trách ồn ào mà “vỉa câu chua chát lời thơ Truyện Kiều”. Hình ảnh ấy vừa gợi sự tinh tế, sâu sắc trong ứng xử, vừa cho thấy vốn văn hóa dân gian và tâm hồn giàu cảm xúc của mẹ. Dẫu có những phút giận hờn, mẹ vẫn “cắn răng bỏ quá trăm điều”, vẫn thủy chung, một lòng vì gia đình, vì cuộc đời này.
Đến hai câu thơ cuối, hình ảnh người mẹ được nâng lên tầm khái quát lớn lao:
“Mẹ là tạo hoá tháng ngày /
Làm ra ngày tháng sâu dày đời con.”
Mẹ không chỉ là người sinh thành mà còn là “tạo hóa” bền bỉ, lặng lẽ làm nên cuộc đời của con, bồi đắp từng tháng ngày, từng giá trị sống. Nhờ mẹ, con mới trưởng thành, mới có thể trở thành người có ích cho gia đình, quê hương và đất nước.
Bài thơ được viết bằng thể lục bát truyền thống, với âm điệu nhẹ nhàng, tha thiết, rất phù hợp để giãi bày tình mẫu tử. Điệp từ “mẹ” được lặp đi lặp lại như một nhịp gọi yêu thương không dứt, kết hợp với nghệ thuật đảo ngữ ở những câu cuối càng làm nổi bật công lao, đức hi sinh thầm lặng của người mẹ – không chỉ là mẹ của riêng Huy Cận mà còn là hình ảnh chung của bao bà mẹ Việt Nam tảo tần, nhẫn nại.
Dẫu Huy Cận đã đi xa và bài thơ Mẹ ơi, đời mẹ ra đời đã gần nửa thế kỷ, nhưng những vần thơ viết về mẹ vẫn còn nguyên sức lay động. Bài thơ không chỉ là lời tri ân sâu sắc của người con dành cho mẹ mà còn là tiếng lòng chung của biết bao người con Việt Nam khi nghĩ về bóng dáng người mẹ đã âm thầm hi sinh cả cuộc đời cho con cái.
