Phân tích bài thơ Chợ Tết của Đoàn Văn Cừ

b. Thân bài:

* Bố cục và đặc điểm cấu trúc bài thơ:

– Bài thơ gồm nhiều khổ thơ, mỗi khổ là một mảng không gian, thời gian cụ thể trong chợ Tết: từ lúc sáng sớm đến chiều muộn, từ khung cảnh thiên nhiên đến hoạt động con người.

– Kết cấu đậm chất tự sự, đan xen giữa miêu tả, biểu cảm, trữ tình, giúp khơi gợi mạnh mẽ không khí lễ hội và tâm hồn người Việt trong dịp Tết.

* Bức tranh cảnh vật sinh động của làng quê ngày Tết:

+ Không gian chợ Tết hiện lên từ buổi tinh mơ: sương mờ, ánh nắng sớm, con đường làng uốn quanh mép đồi…

+ Thiên nhiên như cùng con người đón Tết: núi uốn mình, đồi thoa son, tia nắng “nháy hoài” tràn ngập tràn sức sống.

+ Những mặt hàng đặc trưng: mẹt cam đỏ chót, thúng gạo nếp trắng tinh, tranh dân gian, câu đối đỏ, pháo Tết, gà trống lễ… làm nổi bật bản sắc văn hóa truyền thống.

* Hình ảnh con người: 

+ Dòng người đi chợ tấp nập: cụ già lom khom, em nhỏ nép vào yếm mẹ, cô gái e thẹn, thằng cu áo đỏ lon xon… tất cả đều sống động, gợi không khí hội xuân ấm áp.

+ Những người bán, người mua mang tâm thế rộn ràng, háo hức. Có cả người viết câu đối, vẽ tranh, bán hàng – tái hiện đầy đủ các nét sinh hoạt lễ Tết của nông thôn xưa.

* Cảm xúc và tâm tư của tác giả gửi gắm:

+ Niềm vui, sự say mê trước cảnh Tết tươi đẹp, ấm cúng.

+ Tình yêu quê hương tha thiết, trân trọng những nét đẹp văn hóa cổ truyền.

+ Sự hoài niệm, tiếc nuối về những giá trị xưa đang dần bị phai mờ trong đời sống hiện đại.

*  Nghệ thuật đặc sắc trong bài thơ: 

+ Ngôn ngữ mộc mạc, dân dã mà giàu chất thơ, mang đậm không khí làng quê.

+ Biện pháp tu từ đa dạng: nhân hóa, so sánh, liệt kê… giúp cảnh vật  và con người trở nên sinh động và có hồn.

+ Nhịp thơ linh hoạt, khi sôi động nhộn nhịp, khi lắng đọng sâu lắng, phù hợp với diễn biến không khí của phiên chợ và cảm xúc của tác giả.

c. Kêt bài:

– Khẳng định lại giá trị bài thơ:

+ “Chợ Tết” là một thi phẩm giàu hình ảnh, cảm xúc, lưu giữ trọn vẹn hồn quê Việt trong dịp Tết cổ truyền.

+ Bài thơ không chỉ phản ánh sinh hoạt nông thôn mà còn góp phần tôn vinh những nét đẹp văn hóa truyền thống đáng quý của dân tộc.

Bài văn mẫu Phân tích bài thơ Chợ Tết của Đoàn Văn Cừ

Mỗi độ xuân về, Tết đến, không gian như được thổi một luồng sinh khí mới. Vạn vật bừng nở, người người nhà nhà nô nức chuẩn bị đón năm mới với những cành đào, cành mai khoe sắc, nồi bánh chưng xanh nghi ngút khói bên bếp lửa hồng, và tiếng cười giòn tan của trẻ thơ háo hức chờ mong những phong bao lì xì đỏ thắm. Những hình ảnh ấy đã trở thành nét văn hóa truyền thống đẹp đẽ của dân tộc Việt Nam, và vẻ đẹp ấy đã đi vào thơ ca một cách tự nhiên, dung dị. Trong số đó, không thể không nhắc đến bài thơ “Chợ Tết” của tác giả Đoàn Văn Cừ đã lột tả trọn vẹn không khí ngày xuân đón Tết ở làng quê Việt Nam.

“Chợ Tết” là một bức tranh toàn cảnh về ngày Tết làng quê, vừa bình dị, thân thương, vừa chất chứa bao nhiêu yêu thương chan hòa. Không khí xuân trong bài thơ vừa mang nét cổ kính, xa xưa, vừa hiện đại, với nhiều hình ảnh và từ ngữ sắc nét được thổi hồn sống động từ một tâm hồn thơ ca dạt dào sức sống của Đoàn Văn Cừ. Bài thơ mở đầu bằng một khung cảnh thiên nhiên tinh khôi, sống động của buổi sáng tinh mơ khi bình minh vừa ló dạng, báo hiệu một ngày mới tươi vui, náo nhiệt:

” Dải mây trắng đỏ dần trên đỉnh núi,

Sương hồng lam ôm ấp nóc nhà tranh,

Trên con đường viền trắng mép đồi xanh,

Người các ấp tưng bừng ra chợ Tết”.

Một ngày mới bắt đầu với “dải mây trắng đỏ dần”, làn “sương hồng lam” rực rỡ bởi ánh mặt trời chiếu rọi, bao phủ lên những “nóc nhà tranh” như những viên pha lê lấp lánh. Con đường làng uốn lượn “viền trắng mép đồi xanh” như những dải lụa mềm mại, dẫn lối cho dòng người từ các ấp “tưng bừng ra chợ Tết”. Tất cả những hình ảnh ấy hiện lên bừng sáng, rực rỡ ánh bình minh, cho thấy nghệ thuật kết hợp từ ngữ hài hòa, độc đáo của nhà thơ. 

Tiếp nối bức tranh thiên nhiên choáng ngợp là hình ảnh con người nổi bật với tinh thần tươi mới, niềm vui và niềm hạnh phúc hân hoan chào đón xuân sang. Chợ xuân náo nhiệt, mỗi người một vẻ nhưng lại hòa quyện đến lạ thường, tạo nên một cảnh tượng đầy sức sống:

“Họ vui vẻ kéo hàng trên cỏ biếc

Những thằng cu áo đỏ chạy lon xon

Vài cụ già chống gậy bước lom khom

Cô yếm thắm che môi cười lặng lẽ

Thằng em bé nép đầu bên yếm mẹ

Hai người thôn gánh lợn chạy đi đầu

Con bò vàng ngộ nghĩnh đuổi theo sau”.

Những dòng người nối hàng dài “trên cỏ biếc”, tiếng bước chân “lon xon” của những “thằng cu áo đỏ” thể hiện tâm trạng háo hức, vui mừng khi được đi trẩy hội xuân. Vài “cụ già chống gậy bước lom khom” chậm rãi, ung dung. “Cô yếm thắm” e thẹn “che môi cười lặng lẽ” với nét duyên dáng riêng. “Thằng em bé nép đầu bên yếm mẹ” vì bỡ ngỡ, e ngại lần đầu được đi chợ xuân. Tất cả những chi tiết ấy góp phần làm nên bức tranh mùa xuân thêm sinh động, đầy màu sắc. Đặc biệt, chi tiết dí dỏm, ngộ nghĩnh về “hai người thôn gánh lợn chạy đi đầu” và “con bò vàng ngộ nghĩnh đuổi theo sau” càng khiến người đọc cảm nhận được nụ cười của nhà thơ trước khung cảnh ngày xuân tưng bừng, nhộn nhịp. Cảnh vật và con người hòa quyện, đan xen nhau, làm cho không khí chợ Tết quê hương trở nên vô cùng rực rỡ và thân thương.

Dưới ánh nắng bình minh buổi sớm, mọi cảnh vật và con người hiện lên thật tráng lệ, đồng thời mang dấu ấn của thời gian và bản sắc văn hóa đặc trưng:

“Sương trắng rỏ đầu cành như giọt sữa

Tia nắng tía nháy hoài trong ruộng lúa

…

Con gà trống màu thâm như cục tiết

Một người mua cầm cẳng dốc lên xem”.

Từ giọt “sương trắng rỏ đầu cành như giọt sữa” đến “tia nắng tía nháy hoài trong ruộng lúa”, từ “núi uốn mình trong chiếc áo the xanh” đến “đồi thoa son nằm dưới ánh bình minh” , cảnh vật được tác giả khéo léo nhân hóa, mang đậm nét tình người. Thiên nhiên tươi đẹp ấy chiếu rọi lên những hoạt động tấp nập của con người và đồ vật. Người mua bán ra vào chợ tấp nập, chú trâu vờ ngủ nghe lỏm những câu chuyện rôm rả, anh hàng tranh hăng hái quẩy đôi bồ đi bán, thầy khóa chăm chú gò lưng viết thơ xuân, cụ đồ nho thể hiện tài viết câu đối đỏ. Đặc biệt, hình ảnh bà cụ tóc bạc trắng nhuốm màu thời gian trôi đã tạo nên một chiều sâu lắng đọng, về dòng chảy của thời gian và sự hữu hạn của đời người, thể hiện tâm tư sâu lắng về con người hiền từ, nhân hậu. Đoàn Văn Cừ còn sử dụng những câu từ giản dị để miêu tả phiên chợ sống động với các sản phẩm đặc trưng, mang đậm bản sắc dân tộc Việt: những đứa trẻ mải miết ngắm tranh gà, những cô gái trẻ say mê anh chàng bán pháo, “những mẹt cam đỏ chót tựa son pha”, “thúng gạo nếp đong đầy như núi tuyết”. Tác giả còn tô điểm thêm nét đáng yêu bằng món hàng không thể thiếu vào dịp Tết là “con gà trống màu thâm như cục tiết được người mua dốc ngược lên xem”. Hình ảnh con gà trống mang nét trang nghiêm bởi là vật tế được dâng lên cúng gia tiên vào đêm giao thừa, cầu cho một năm mới sung túc, no đủ – một phong tục đẹp được lưu truyền bao đời nay.

Không chỉ sôi động dưới ánh nắng, chợ Tết vẫn còn náo nhiệt cho đến khi màn đêm buông xuống:

“Chợ tưng bừng như thế đến gần đêm

Khi chuông tối bên chùa văng vẳng đánh

Trên con đường đi các làng hẻo lánh

Những người quê lũ lượt ra về

Ánh dương vàng trên cỏ kéo lê thê

Lá đa rụng tơi bời quanh quán chợ”

Bức tranh chợ Tết không chỉ rực rỡ dưới ánh ban ngày mà còn kéo dài sự tưng bừng cho đến tận tối mịt. Khi những tiếng chuông chùa văng vẳng ngân vang trong không gian chiều tà, báo hiệu một ngày sắp khép lại, dòng người từ các làng xa xăm bắt đầu lũ lượt ra về. Con đường làng vốn tấp nập dưới ánh nắng giờ đây như mang một vẻ trầm mặc hơn, khi ánh dương vàng “kéo lê thê” trên thảm cỏ, và những chiếc lá đa rụng tơi bời quanh quán chợ như lưu giữ lại chút hương vị cuối cùng của phiên chợ tưng bừng.

Bài thơ “Chợ Tết” của Đoàn Văn Cừ đã khắc họa thành công một bức tranh dân gian đầy thơ mộng, bình dị về chợ Xuân làng quê. Qua đó, tác giả không chỉ thể hiện cuộc sống bình yên, tâm hồn tươi mới của con người giữa bộn bề tấp nập mà còn tô đậm bản sắc văn hóa đẹp đẽ của dân tộc. “Chợ Tết” không chỉ là một áng thơ về phong tục, mà còn là nỗi khát khao được hòa mình vào những nét đẹp truyền thống đang dần phai nhạt bởi nhịp sống hiện đại, để rồi mỗi khi đọc lại, ta lại thấy một phần hồn Tết Việt được lưu giữ vẹn nguyên.