Phân tích bài thơ Cánh đồng buổi chiều của Nguyễn Khoa Điềm

Đề bài: Anh/ chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích bài thơ Cánh đồng buổi chiều của Nguyễn Khoa Điềm.

CÁNH ĐỒNG BUỔI CHIỀU

(Nguyễn Khoa Điềm)

Có một nhà thơ đi mãi vào cánh đồng buổi chiều
Lởm chởm gốc rạ sau mùa cấy gặt
Mùi thơm lúa khoai thân thuộc
Nói gì, hở tiếng reo cỏ may
Mùa thu vừa trở lại?

Nhà thơ cúi xuống tìm hạt mồ hôi bỏ quên
Trên mặt đất
Bao người đã mất, đang còn
Sống âm thầm sau rặng tre khuất lấp
Không một dấu vết
Những mặt ruộng nứt nẻ.

Chúng ta vẫn bưng bát cơm trắng mỗi ngày
Thật đơn giản, hiển nhiên, như hơi thở
Không còn nhớ có bao giọt mồ hôi trên mặt ruộng
Bao nhiêu bùn, bao nhiêu khổ đau
Khi mồ hôi trở nên quá rẻ
Kẻ ranh ma trở nên quá giàu

Đã lâu nhà thơ lại về với cánh đồng làng
Hít sâu hương thơm no ấm
Nhận ra trong mỗi khuôn mặt đen sạm
Những tháng ngày bỏ quên

Bằng bước chân chậm rãi
Nhà thơ lặng lẽ nối gót người nông dân đi mãi
Mặc cho ngôi sao hôm xa ngái dẫn đường
Thăm thẳm ngõ quê rơm rạ
Trái tim lăn tròn êm ả…

Ngày 5-9-2006

(Báo Nhân dân ngày 28/11/2007, https://nhandan.vn)

Bài làm Phân tích bài thơ Cánh đồng buổi chiều của Nguyễn Khoa Điềm

I. Mở bài:

– Giới thiệu tác giả Nguyễn Khoa Điềm – một nhà thơ tiêu biểu thời chống Mỹ, luôn gắn bó với quê hương, đất nước và con người Việt Nam.

– Giới thiệu bài thơ “Cánh đồng buổi chiều” – một tác phẩm giàu chất trữ tình, thể hiện sự chiêm nghiệm sâu sắc về cội nguồn, con người và cuộc sống làng quê sau chiến tranh.

– Dẫn vào vấn đề: Phân tích vẻ đẹp nội dung và nghệ thuật của bài thơ.

Trong nền thơ Việt Nam hiện đại, Nguyễn Khoa Điềm là một trong những gương mặt tiêu biểu với giọng thơ trữ tình – chính luận giàu suy tư và gắn bó sâu sắc với quê hương, đất nước. Bài thơ “Cánh đồng buổi chiều” là một thi phẩm tiêu biểu cho phong cách ấy. Từ hình ảnh quen thuộc của làng quê, nhà thơ đã khơi gợi những rung cảm sâu xa về ký ức, cội nguồn và con người lao động. Không chỉ là bức tranh thiên nhiên yên bình, bài thơ còn là lời tri ân lặng lẽ dành cho những người dân cần cù, những người đã làm nên linh hồn và sức sống của quê hương Việt Nam.

II. Thân bài:

– Cảm hứng trở về – tình cảm gắn bó với làng quê

+ Mở đầu bài thơ, nhà thơ trở về với cánh đồng quê, không gian quen thuộc của tuổi thơ và ký ức:

“Đã lâu nhà thơ lại trở về với cánh đồng làng

Hít sâu hương thơm no ấm”

→ Tình cảm gần gũi, chân thành, cảm giác hít căng lồng ngực hương đồng gió nội là một biểu hiện gắn bó sâu sắc với cội nguồn.

– Nhận diện hiện thực và lắng nghe những nỗi niềm bị lãng quên

+ Hình ảnh người nông dân hiện lên với khuôn mặt “đen sạm”, gợi nên sự tảo tần, lam lũ:

“Nhận ra trong mỗi khuôn mặt đen sạm

Những tháng ngày bỏ quên”

→ Nhà thơ không chỉ nhìn thấy thực tại, mà còn nhận ra nỗi thiệt thòi, những hy sinh thầm lặng của người nông dân – những con người từng bị lãng quên trong thời cuộc.

– Sự đồng hành và thấu hiểu sâu sắc của nhà thơ

+ Hành động “lặng lẽ nối gót người nông dân” thể hiện sự sẻ chia, hòa mình vào đời sống của họ:

“Nhà thơ lặng lẽ nối gót người nông dân đi mãi

Mặc cho ngôi sao hôm xa ngái dẫn đường”

→ Hình ảnh ẩn dụ cho hành trình trở về với nhân dân, thấu hiểu những giá trị thật sự của cuộc sống.

– Biểu tượng trái tim – kết tinh tình cảm và nhân sinh quan

+ Kết thúc đoạn thơ bằng hình ảnh:

“Trái tim lăn tròn êm ả”

→ Biểu tượng đẹp cho sự rung động chân thành, cảm xúc sâu lắng và bình yên khi hòa nhịp cùng cuộc sống lao động.

III. Kết bài:

– Khẳng định lại: “Cánh đồng buổi chiều” là bài thơ nhẹ nhàng mà sâu lắng, thể hiện sự gắn bó thiết tha của nhà thơ với con người lao động và quê hương.

– Nghệ thuật thơ: Giọng điệu trầm lắng, hình ảnh dung dị mà giàu sức gợi, kết hợp tự sự – trữ tình, biểu cảm nhẹ nhàng.

– Mở rộng liên hệ: Bài thơ là lời nhắc nhở về giá trị của quá khứ, của quê hương, và trách nhiệm gìn giữ tình cảm chân thành với nơi ta sinh ra và lớn lên.

Bài thơ “Cánh đồng buổi chiều” không chỉ khắc họa vẻ đẹp yên bình của làng quê mà còn chứa đựng chiều sâu tri ân và thấu hiểu của người nghệ sĩ dành cho những con người lao động bình dị. Qua giọng thơ trầm lắng, ngôn từ giản dị mà giàu sức gợi, Nguyễn Khoa Điềm đã gửi gắm một thông điệp nhân văn sâu sắc: chính người dân quê hiền hậu, âm thầm ấy là những người gìn giữ linh hồn đất nước. Bài thơ vì thế không chỉ gợi nhớ ký ức quê hương mà còn thức dậy trong lòng người đọc niềm biết ơn và tình yêu tha thiết với cội nguồn dân tộc.