Phân tích bài thơ Bài hát đắp đường của Xuân Quỳnh

Đề bài: Anh/ chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích bài thơ Bài hát đắp đường của Xuân Quỳnh.

BÀI HÁT ĐẮP ĐƯỜNG

(Xuân Quỳnh)

Vớt đất lên ta đắp con đường
Mưa hãy khoan mưa – nắng lên hỡi nắng
Nào gió đi – gió ơi, đừng lặng
Cho khô đường ta – khô lối về làng

Ta trồng hai bên những cỏ dày cỏ lác
Ta trồng hai bên những cây hạt cườm cườm
Cây cỏ ơi mau biếc màu bén rễ
Đừng để đường ta sóng nước xói mòn

Nước đồng chiêm – ôi cái nước đồng chiêm
Đã bao năm gặm mòn da thịt mẹ
Đau xót bàn chân phèn chua xát kẽ
Thương đất cha ông không có được con đường!

Sóng đồng chiêm – ôi cái sóng đồng chiêm
Ai bảo sóng đồng không đáng sợ
Hoảng hốt bao lần trên thuyền em nhỏ
Cánh tay gầy bám chặt chiếc sào cong

Cô gái lấy chồng dù không cách núi sông
Quê mẹ nhìn về mênh mang nước trắng
Sao xa cách như một hòn đảo vắng
Biết gửi ai cho mẹ bát canh cần

Đường đã đắp đây – ai chưa về quê cũ
Nghe tiếng máy xe nỗi nhớ cũng nên gần
Mẹ, mẹ ơi khi xỏ dép vào chân
Hẳn mẹ nhớ ngày đẫm mình bùn nước
Em ước mơ gì khi em đặt bước
Trên con đường biếc cỏ màu xuân
Hỡi bà con đẩy xe lên hợp tác
Có nghe đường thôi thúc những bàn chân

Thôn Yên Thành
24-6-1964

(Hoa dọc chiến hào, NXB Văn học, 1968)

Bài làm Phân tích bài thơ Bài hát đắp đường của Xuân Quỳnh

I. Mở bài:

– Giới thiệu tác giả Xuân Quỳnh: nhà thơ nữ tiêu biểu của văn học Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, nổi bật với giọng thơ trữ tình, giàu cảm xúc và gắn bó với cuộc sống đời thường.

– Giới thiệu bài thơ Bài hát đắp đường: là khúc ca lao động tươi sáng, thể hiện tình yêu quê hương, lòng biết ơn cha mẹ, và khát vọng đổi đời cho vùng đất chiêm trũng bằng bàn tay người lao động.

– Nêu vấn đề: Bài thơ khắc họa sâu sắc hình ảnh con người trong công cuộc xây dựng, làm nên ý nghĩa lớn lao của con đường mới – con đường của tương lai.

Trong giai đoạn đất nước vừa bước vào thời kỳ xây dựng sau chiến tranh, hình ảnh con người lao động hiện lên vừa bình dị vừa cao đẹp. Với trái tim trữ tình sâu sắc luôn hướng về cuộc sống, nhà thơ Xuân Quỳnh đã khắc họa hình ảnh ấy trong bài thơ “Bài hát đắp đường” không chỉ là tiếng hát lao động rộn ràng mà còn là khúc ca xúc động về tình yêu quê hương, lòng biết ơn cội nguồn và khát vọng đổi đời từ chính đôi bàn tay con người.

II. Thân bài:

a. Khổ 1–2: Niềm say mê, khẩn thiết trong lao động làm đường

– Điệp ngữ “ta đắp con đường”, “ta trồng hai bên” → thể hiện ý thức chủ động, niềm tự hào và tình yêu của người lao động với công việc.

– Lời cầu xin thiên nhiên “Mưa hãy khoan mưa”, “nắng lên hỡi nắng”, “gió ơi đừng lặng” → cho thấy mong muốn thiên nhiên hòa hợp, tạo điều kiện để hoàn thành con đường.

– Những hình ảnh cụ thể, gần gũi như “cỏ dày cỏ lác”, “cây hạt cườm” biểu hiện tâm huyết của người dân xây đường: không chỉ đắp mà còn chăm chút, bảo vệ để đường bền vững với thời gian.

b. Khổ 3–4: Nỗi đau đáu về quê hương vùng chiêm trũng

– “Nước đồng chiêm” – hình ảnh hoán dụ, biểu tượng cho thiên tai, đói nghèo, lạc hậu bủa vây cuộc sống người dân.

– Cảm xúc dâng trào qua các từ ngữ “gặm mòn da thịt mẹ”, “phèn chua xát kẽ”, “đau xót”, “thương đất cha ông” → nói lên nỗi cực khổ của người dân quê trong hàng bao năm thiếu đường.

– Hồi ức tuổi thơ “hoảng hốt bao lần”, “cánh tay gầy bám chặt” → trải nghiệm thực tế của người con từng sống trong thiếu thốn, càng thúc đẩy ước vọng đổi đời.

c. Khổ 5: Hậu quả của thiếu con đường – chia cắt tình thân

– Tình huống đầy xúc động: “lấy chồng dù không cách núi sông” mà vẫn thấy xa cách, vì đồng nước ngăn trở → đường không chỉ là vật chất, mà là cầu nối tình cảm.

– Chi tiết “biết gửi ai cho mẹ bát canh cần” vừa giản dị vừa cảm động, khơi gợi lòng thấu hiểu về sự thiêng liêng của tình mẫu tử bị cản trở bởi thiếu thốn giao thông.

d. Khổ 6–7: Thành quả, ước mơ và khát vọng gắn với con đường mới

– Hình ảnh con đường đã đắp xong trở thành biểu tượng của thay đổi: “tiếng máy xe”, “xỏ dép vào chân”, “biếc cỏ màu xuân”.

– Tình cảm gắn bó sâu sắc giữa người và đường, giữa con với mẹ, giữa dân với làng.

– Câu thơ kết: “Có nghe đường thôi thúc những bàn chân” mang ý nghĩa cổ vũ cộng đồng cùng nhau tiến bước trên con đường tương lai, đồng lòng xây dựng quê hương.

III. Kết bài:

– Khẳng định Bài hát đắp đường là bài thơ giàu chất hiện thực, chan chứa cảm xúc và khát vọng đổi thay quê hương.

– Xuân Quỳnh không chỉ ca ngợi lao động mà còn làm nổi bật chiều sâu tâm hồn của con người Việt Nam thời kỳ kiến thiết đất nước.

– Liên hệ: Bài thơ mang tính thời sự – khơi dậy niềm tin, ý chí và trách nhiệm xây dựng quê hương của thế hệ trẻ hôm nay.

Bài thơ “Bài hát đắp đường” của Xuân Quỳnh khép lại như một khúc ca trầm lắng nhưng đầy sức sống, nhắc nhở mỗi người về giá trị của lao động, về trách nhiệm và tình yêu quê hương. Qua những hình ảnh giản dị mà giàu cảm xúc, tác giả gieo vào lòng người đọc niềm tự hào về con người Việt Nam, về những đóng góp âm thầm nhưng đầy ý nghĩa trong hành trình dựng xây đất nước.