Phân tích bài thơ Ăn tết với mẹ của nhà thơ Vĩnh Mai

Đề bài: Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích 12 dòng thơ cuối của văn bản “Ăn tết với mẹ” của nhà thơ Vĩnh Mai

Lửa vờn nồi nước bừng sôi
Con nghe ngon miệng lưng xôi vợi dần
Mẹ rằng: “Con cố mà ăn
Chỉ con với mẹ để phần cho ai?”
Mẹ ngồi mẹ ngó con nhai
Mẹ nhìn con nuốt mà hai mắt cười
Bỗng nhiên mắt mẹ sáng ngời:
– “Tết ni Cụ[1] đã mấy mươi tuổi rồi?”
Bên bếp lửa ngồi nghe mẹ kể
Con thấy lòng thấm thía tình thương
Ngày mai con bước lên đường
Mẹ ơi! Con mẹ coi thường gian lao

(Vĩnh Mai, Đất đen và hoa thắm, NXB Hội Nhà văn, 1982)

Dàn ý Phân tích bài thơ Ăn tết với mẹ của nhà thơ Vĩnh Mai

I. Mở bài

• Giới thiệu khái quát về tác giả Vĩnh Mai và hoàn cảnh ra đời bài thơ Ăn tết với mẹ.

• Nêu vấn đề: Bài thơ ca ngợi vẻ đẹp của người mẹ miền Trung trong thời kì kháng chiến chống Mĩ, qua đó thể hiện tình cảm biết ơn, kính trọng của người lính đối với mẹ.

II. Thân bài

1. Phân tích nội dung, chủ đề

a) Hình ảnh người mẹ miền Trung giàu tình yêu thương

• Mẹ ân cần, chu đáo, xem các anh bộ đội như con ruột của mình:

  • Nhường phần xôi nhà cho các anh no bụng.

  • Vui sướng, hạnh phúc khi nhìn thấy các anh ăn ngon miệng.

• Mẹ chăm lo từng miếng ăn giấc ngủ, lo lắng cho các anh giữa những ngày Tết thiếu thốn.

b) Tấm lòng yêu nước, kính trọng Bác Hồ của mẹ

• Mẹ yêu kính Bác Hồ – vị lãnh tụ của dân tộc, đại diện cho ý chí giải phóng đất nước.

• Niềm tin vào Bác Hồ cũng chính là niềm tin vào thắng lợi của cách mạng.

c) Mẹ trở thành nguồn động viên tinh thần lớn lao

• Hình ảnh mẹ hiền hậu, tận tình là chỗ dựa tinh thần quý báu giúp người lính thêm vững bước trên con đường kháng chiến.

• Qua đó, người lính bày tỏ sự thấu hiểu, kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc đối với mẹ.

2. Đặc sắc nghệ thuật

• Cách ngắt nhịp, gieo vần tạo nên âm hưởng trùng điệp, giàu nhạc tính, làm nổi bật tình cảm sâu sắc của người lính với mẹ.

• Ngôn ngữ mộc mạc, giản dị, gần gũi với lời ăn tiếng nói của người miền Trung..

• Sử dụng nhiều Biện pháp điệp từ, điệp cấu trúc.

• Hình ảnh ẩn dụ giàu ý nghĩa

• “Bước lên đường” gợi ra con đường chiến đấu gian khổ, đồng thời cũng cho thấy niềm quyết tâm lên đường vì Tổ quốc.

III. Kết bài

• Khẳng định lại vẻ đẹp cao quý của người mẹ miền Trung trong kháng chiến chống Mĩ: giàu tình yêu thương, yêu nước, là điểm tựa tinh thần vững chắc cho người lính.

• Đánh giá giá trị nhân văn sâu sắc của bài thơ: ca ngợi tình quân dân thắm thiết, thể hiện lòng tri ân đối với những người mẹ Việt Nam kiên cường, nhân hậu.

Bài văn mẫu Phân tích bài thơ Ăn tết với mẹ của nhà thơ Vĩnh Mai

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mĩ gian lao mà anh dũng, thơ ca cách mạng Việt Nam đã ghi lại biết bao hình ảnh đẹp về tình quân dân gắn bó. Một trong những tác phẩm tiêu biểu là bài thơ Ăn tết với mẹ của tác giả Vĩnh Mai. Bài thơ đã khắc họa sâu sắc hình ảnh người mẹ miền Trung mộc mạc, giàu tình yêu thương, đồng thời cũng làm nổi bật tình cảm biết ơn, kính trọng của người lính trẻ đối với mẹ. Đặc biệt ở khổ thơ cuối, vẻ đẹp tâm hồn người mẹ và tấm lòng của người lính trẻ được thể hiện một cách xúc động, để lại dư âm sâu lắng trong lòng người đọc.

Trong khổ thơ cuối bài thơ Ăn tết với mẹ, nhà thơ Vĩnh Mai đã vẽ nên một bức tranh thật xúc động về tình cảm của người mẹ miền Trung dành cho người lính trẻ, qua đó làm nổi bật vẻ đẹp bình dị mà cao cả của người mẹ Việt Nam thời kháng chiến chống Mĩ. Mở đầu khổ thơ là hình ảnh rất đỗi thân thuộc của một bếp lửa ngày Tết:

“Lửa vờn nồi nước bừng sôi

Con nghe ngon miệng lưng xôi vợi dần.”

Khung cảnh hiện lên đơn sơ, giản dị chỉ có bếp lửa và nồi nước sôi. Món xôi giản dị, quê mùa ấy lại hàm chứa biết bao tình nghĩa, làm dậy lên hơi ấm tình người giữa ngày Tết xa xứ. Chính tình yêu thương chân thành của người mẹ già cô đơn đã làm cho món xôi ấy trở nên “ngon miệng” lạ thường. Người lính trẻ không phải được đón Tết bằng mâm cao cỗ đầy, mà bằng hơi ấm của bếp lửa, bằng ánh mắt, nụ cười, sự chăm chút đầy ân cần của mẹ. Đó mới là cái Tết thực sự đầm ấm, trọn vẹn.

Tình yêu thương của mẹ được thể hiện qua từng lời nói, ánh mắt, nụ cười:

“Mẹ rằng: ‘Con cố mà ăn

Chỉ con với mẹ để phần cho ai?’

Mẹ ngồi mẹ ngó con nhai

Mẹ nhìn con nuốt mà hai mắt cười.”

Những câu thơ bình dị, gần với lời ăn tiếng nói thường ngày mà chứa đựng biết bao cảm xúc trìu mến. Người mẹ chẳng phải ruột thịt, cũng không phải đã từng bồng bế anh từ tấm bé, vậy mà vẫn ân cần, chu đáo như con đẻ. Mẹ nhường phần ngon cho anh, ngồi nhìn anh ăn mà vui như thể nhìn chính con trai mình trưởng thành. Đôi mắt mẹ “cười”, ánh mắt ấy chính là ánh sáng của niềm hạnh phúc khi được chăm lo cho những người lính, là điểm tựa tinh thần ấm áp cho người lính trẻ giữa thời chiến gian nan.

Đặc biệt, ánh mắt mẹ bỗng “sáng ngời” khi nhắc đến Bác Hồ:

“Bỗng nhiên mắt mẹ sáng ngời:

– ‘Tết ni Cụ đã mấy mươi tuổi rồi?’”

Câu hỏi tưởng đơn giản mà chất chứa niềm ngưỡng mộ, kính yêu sâu sắc đối với vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc. Ánh mắt “sáng ngời” ấy chính là niềm tin vững chắc của mẹ vào con đường cách mạng, vào chiến thắng cuối cùng. Qua đó, tác giả còn ngợi ca tình yêu nước, lòng kính trọng Bác Hồ của người mẹ miền Trung lam lũ.

Bốn câu thơ cuối là nốt lặng sâu lắng, ghi lại khoảnh khắc người lính trẻ thầm lặng nghe mẹ kể chuyện bên bếp lửa, để rồi xúc động, thấm thía hơn tình thương của mẹ:

“Bên bếp lửa ngồi nghe mẹ kể

Con thấy lòng thấm thía tình thương

Ngày mai con bước lên đường

Mẹ ơi! Con mẹ coi thường gian lao.”

Giây phút chia tay sắp đến gần, người lính trẻ đã cảm nhận trọn vẹn tình thương yêu vô bờ của mẹ. Tiếng gọi “Mẹ ơi!” được tách ra thành một câu riêng, đầy nghẹn ngào, như lời gửi gắm niềm tri ân sâu nặng. Lời khẳng định “coi thường gian lao” không phải để tỏ ra coi nhẹ hiểm nguy mà là để hứa với mẹ sẽ kiên cường, vững vàng vượt qua gian khó, tiếp tục chiến đấu để mang hòa bình về cho đất nước, cho những người mẹ hiền hậu như mẹ.

Bằng thể thơ song thất lục bát mềm mại, nhịp điệu gần với lời nói thường ngày, kết hợp với ngôn ngữ mộc mạc, điệp từ điệp cấu trúc và hình ảnh thân thương như “bếp lửa”, “ánh mắt cười”, “ánh mắt sáng ngời”, nhà thơ Vĩnh Mai đã khắc họa thành công chân dung người mẹ miền Trung lam lũ mà giàu tình yêu thương, chan chứa niềm tin cách mạng, trở thành điểm tựa tinh thần cho người lính trẻ trên bước đường chiến đấu. Qua đó, bài thơ không chỉ là lời ca ngợi tình quân dân thắm thiết mà còn góp phần tôn vinh vẻ đẹp người mẹ Việt Nam trong chiến tranh, làm phong phú thêm cho thơ ca cách mạng Việt Nam.

Khép lại bài thơ, dư âm vẫn vang lên tha thiết: tình mẹ quê lam lũ đã trở thành nguồn động viên lớn lao, tiếp sức cho người lính trẻ “coi thường gian lao” mà vững bước trên con đường giải phóng dân tộc. Ăn tết với mẹ vì thế không chỉ là khúc ca ngợi tình quân dân thắm thiết, mà còn là bản ngợi ca bất tận dành cho những người mẹ Việt Nam suốt đời lặng lẽ hi sinh vì Tổ quốc.