NLVH về ý kiến: Viết truyện ngắn đều phải kiêng kỵ hai điều: hết chuyện là hết văn và hết văn là hết chuyện

Đề bài:

Viết truyện ngắn đều phải kiêng kỵ hai điều: hết chuyện là hết văn và hết văn là hết chuyện.

(Trích Văn học và nhân cách, Nguyễn Thanh Hùng, NXB Văn học, 1994, tr.90)

Anh/Chị hiểu như thế nào về ý kiến trên? Qua một số truyện ngắn của Văn học Việt Nam 1930-1945 trong chương trình Ngữ văn 11 hãy làm sáng tỏ vấn đề.

Bài làm NLVH về ý kiến: Viết truyện ngắn đều phải kiêng kỵ hai điều: hết chuyện là hết văn và hết văn là hết chuyện

I. MỞ BÀI

• Giới thiệu về đặc trưng của truyện ngắn: dung lượng ngắn nhưng đòi hỏi cô đọng, tập trung.

• Dẫn ý kiến về điều “kiêng kỵ” trong viết truyện ngắn và nêu vấn đề cần nghị luận.

Trong nghệ thuật tự sự, truyện ngắn luôn đòi hỏi sự cô đọng và tinh luyện. Vì thế, nhà văn Nguyễn Minh Châu từng nhấn mạnh một quan niệm đầy sắc sảo: “Viết truyện ngắn đều phải kiêng kỵ hai điều: hết chuyện là hết văn và hết văn là hết chuyện.” Nhận định không chỉ chỉ ra nguyên tắc sáng tác mà còn khẳng định mối quan hệ hữu cơ giữa nội dung và nghệ thuật trong thể loại truyện ngắn.

II. THÂN BÀI

1. Cách hiểu ý kiến

*Giải thích                                                                                       

– Truyện ngắn: Tác phẩm tự sự cỡ nhỏ. Nội dung của thể loại truyện ngắn bao trùm hầu hết các phương diện của đời sống: Đời tư, thế sự hay sử thi nhưng cái độc đáo của nó là ngắn.

– Điều phải kiêng kỵ – tránh, không được phép mắc vào của nhà văn khi viết truyện ngắn: Hết chuyện là hết văn và hết văn là hết chuyện

+ Chuyện: Sự việc được kể lại bằng lời văn.

+ Văn: Ngôn từ, lời kể của tác phẩm văn học.

→ Hết chuyện là hết văn: Sự việc khi đã kể xong mà lời văn của truyện ngắn không có khả năng gợi suy ngẫm, không còn âm vang trong tâm trí bạn đọc.  → Yêu cầu: Chuyện kể đã hết nhưng điều muốn nói đằng sau câu chuyện, lời kể lại phải bắt đầu. Sự việc trong truyện ngắn đòi hỏi phải nhiều trữ lượng mới có khả năng khơi gợi ở độc giả những suy tưởng.

→ Hết văn là hết chuyện: Lời văn dừng, những điều viết ra trên bề nổi câu chữ đã khép lại là chuyện muốn nói cũng hết. Tác phẩm không để độc giả viết tiếp câu chuyện, không đặt ra được những chuyện nhân sinh  → Yêu cầu: Lối viết trong truyện ngắn phải có khả năng tạo nhiều vùng trắng, dồn nén, có độ mở lớn.

→ Từ chỗ nêu ra những điều nhà văn phải kiêng kỵ, ý kiến đã đề cập đến yêu cầu về phẩm chất quan trọng gắn với đặc trưng của thể loại truyện ngắn: Tác phẩm đã dừng nhưng những sự việc, lời văn lại có khả năng khơi gợi, nói được nhiều điều.

* Cơ sở lí luận văn học

– Đặc trưng của văn chương nghệ thuật: quá trình sáng tác văn học chính là quá trình kí hiệu hóa, nhà văn phản ánh đời sống và tư tưởng tình cảm của mình thông qua hình tượng nghệ thuật. Hơn nữa văn chương coi trọng tính hàm súc, ý tại ngôn ngoại. Truyện ngắn nói riêng và văn học nói chung không chỉ nói ở những điều viết ra trên bề mặt câu chữ mà còn nói ở tầng sâu, tầng chìm từ những vùng trống, chỗ trắng, khoảng im lặng giữa các con chữ, lời văn.

– Đặc trưng của thể loại truyện ngắn: Truyện ngắn là ngắn nên tất cả phải cô đặc, dồn nén. Bởi vậy mỗi sự việc, chi tiết, hình ảnh, ngôn từ, hành văn …trong truyện ngắn đều phải có sức chứa lớn, có dư lượng dồi dào hơn nhiều những gì trên bề mặt…

2. Làm sáng tỏ vấn đề qua một số truyện ngắn của Văn học Việt Nam 1930-1945 trong chương trình Ngữ văn 11

Thí sinh phải chọn đúng một số truyện ngắn theo yêu cầu và bám sát đề khi phân tích để làm nổi bật được vấn đề: Chuyện kể của tác phẩm đã hết, câu chữ đã dừng nhưng tác phẩm không khép kín bưng mà lại có khả năng mở ra được nhiều điều.

3. Bàn luận mở rộng và ý nghĩa của vấn đề.

– Bàn luận mở rộng: Những điều cấm kỵ khác khi viết truyện ngắn, so sánh một số vấn đề với tiểu thuyếT

– Ý nghĩa của vấn đề đối với người sáng tác và người đọc.                         

III. KẾT BÀI

• Ý kiến nhấn mạnh mối quan hệ không thể tách rời giữa “văn” và “chuyện” trong truyện ngắn.

• Một truyện ngắn thành công phải cân bằng: chuyện hấp dẫn và văn giàu sức gợi.

• Điều đó tạo nên sức mạnh và giá trị bền vững cho thể loại truyện ngắn trong văn học.

Như vậy, quan điểm của Nguyễn Minh Châu đã khái quát yêu cầu cốt lõi của truyện ngắn: nội dung và nghệ thuật phải hòa quyện, nâng đỡ và làm sáng rõ lẫn nhau. Một truyện ngắn hay không chỉ có câu chuyện hấp dẫn mà còn phải được thể hiện bằng bút pháp tinh tế; cũng như mọi tìm tòi nghệ thuật chỉ thực sự có giá trị khi phục vụ việc kể một câu chuyện có ý nghĩa. Từ nhận định ấy, người đọc hiểu thêm về hành trình sáng tạo nghiêm túc và đầy trách nhiệm của nhà văn đối với tác phẩm của mình.