NLVH về ý kiến Nội tâm nhân vật thường có nét riêng cho thấy những bí ẩn của tâm hồn

Đề bài: “Nội tâm nhân vật thường có nét riêng cho thấy những bí ẩn của tâm hồn, phẩm chất, lí tưởng của nhân vật. Đặc biệt là những thay đổi trong ý thức, thái độ sống và tâm lí của nhân vật qua các giai đoạn.”

(Sách Ngữ văn 11 Nâng cao, Tập một, NXB Giáo dục 2008, tr.196)

Từ việc tìm hiểu nhận định trên, hãy phân tích đời sống nội tâm của một nhân vật trong tác phẩm truyện được học (thuộc chương trình Ngữ văn trung học phổ thông) vốn đã để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng anh/chị.

Dàn ý NLVH về ý kiến Nội tâm nhân vật thường có nét riêng cho thấy những bí ẩn của tâm hồn

I. Mở bài

• Dẫn dắt nhận định: “Nội tâm nhân vật thường có nét riêng cho thấy những bí ẩn của tâm hồn, phẩm chất, lí tưởng của nhân vật…”.
• Nêu vấn đề: Phân tích đời sống nội tâm của một nhân vật tiêu biểu trong tác phẩm truyện đã học để làm sáng rõ nhận định (giới thiệu nhân vật – tác phẩm sẽ phân tích).

II. Thân bài

1. Giải thích, làm rõ nhận định

• Nội tâm nhân vật: thế giới cảm xúc, suy nghĩ, tâm trạng bên trong của nhân vật là yếu tố quan trọng để nhà văn thể hiện nhân vật và chuyển tải tư tưởng.
• Qua nội tâm có thể khám phá: cá tính, phẩm chất, khát vọng, những điều sâu kín trong tâm hồn nhân vật.
• Nhân vật trong truyện thường phát triển qua nhiều giai đoạn – sự thay đổi trong tâm lí, thái độ giúp nhân vật sống động, chân thực và có sức ám ảnh.

2. Khái quát về nhân vật được lựa chọn và hoàn cảnh tác phẩm

• Giới thiệu khái quát hoàn cảnh sáng tác tác phẩm/sự xuất hiện nhân vật trong tác phẩm.
• Vai trò, vị trí của nhân vật trong mạch truyện.

3. Phân tích đời sống nội tâm của nhân vật (theo các thời điểm, giai đoạn)

• Giai đoạn 1: (Hoàn cảnh ban đầu) → tâm lí nhân vật ra sao? → nói lên điều gì về nhân vật?
• Giai đoạn 2: Khi có biến cố/thử thách → nhân vật có những suy nghĩ, băn khoăn, đau đớn, giằng xé gì? → những bí ẩn tâm hồn và phẩm chất nhân vật được bộc lộ.
• Giai đoạn 3: Cao trào → sự chuyển biến/ thức tỉnh/ thay đổi trong ý thức, tâm trạng → thể hiện lí tưởng sống, phẩm chất cao đẹp/ bi kịch số phận…

(→ Phân tích kèm trích dẫn ngắn để làm rõ nội tâm nhân vật).

4. Đánh giá

• Những nét đặc sắc trong nội tâm nhân vật (sâu sắc, chân thật, phức tạp…)
• Ý đồ nghệ thuật của tác giả khi xây dựng nhân vật như vậy (tư tưởng, thông điệp gì?).
• Vai trò của việc miêu tả đời sống nội tâm đối với thành công tác phẩm và sức ám ảnh của nhân vật.

III. Kết bài

• Khẳng định tính đúng đắn của nhận định.
• Khẳng định giá trị nội dung – nghệ thuật của nhân vật và tác phẩm.

Bài văn mẫu NLVH về ý kiến Nội tâm nhân vật thường có nét riêng cho thấy những bí ẩn của tâm hồn

Tô Hoài từng nói: “Nhân vật là nơi duy nhất tập trung hết thảy, giải quyết hết thảy trong một sáng tác”. Trong các phương diện xây dựng nhân vật, đời sống nội tâm đóng vai trò then chốt, giúp nhân vật trở nên có hồn, có chiều sâu và khắc họa rõ“những bí ẩn của tâm hồn, phẩm chất, lí tưởng”. Nhận định: “Nội tâm nhân vật thường có nét riêng cho thấy những bí ẩn của tâm hồn, phẩm chất, lí tưởng của nhân vật. Đặc biệt là những thay đổi trong ý thức, thái độ sống và tâm lí của nhân vật qua các giai đoạn.”, vì thế đã nhấn mạnh vai trò quyết định của việc miêu tả nội tâm trong nghệ thuật xây dựng nhân vật truyện. Qua quá trình tìm hiểu quá trình tha hóa và thức tỉnh của Chí Phèo trong truyện ngắn cùng tên của Nam Cao, ta càng thấy rõ giá trị và độ chính xác của nhận định này.

Trong truyện ngắn Chí Phèo, Nam Cao đã xây dựng thành công hình tượng con người bị tha hóa đến tận cùng về nhân hình và nhân tính. Tuy nhiên, nhà văn vẫn dõi theo nhân vật trong hành trình xung đột nội tâm đầy phức tạp để gửi gắm một triết lí nhân văn sâu sắc: bản chất lương thiện trong mỗi người không bao giờ mất đi, chỉ cần được đánh thức. Chí Phèo vốn là anh nông dân hiền lành, chất phác, mang khát vọng giản dị: “Một gia đình nho nhỏ, chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải…”. Nội tâm nhân vật ở giai đoạn này trong sáng, thiện lương, làm nổi bật phẩm chất vốn có của người nông dân. Tuy nhiên, sau khi bị Bá Kiến đẩy vào tù, Chí Phèo bị xã hội chà đạp nhân phẩm, trở về làng với nhân hình biến dạng (cái đầu trọc lốc, cái mặt đầy sẹo) và nhân tính bị vùi lấp. Hắn trở thành “con quỷ dữ làng Vũ Đại”: uống rượu, rạch mặt ăn vạ, phá phách khắp nơi. Ẩn sâu bên trong hình hài ghê gớm ấy là một tâm hồn vỡ vụn, cô độc, đau đớn đến tuyệt vọng. Hắn uống rượu để quên nhưng “càng uống càng tỉnh”, càng tỉnh càng nhận ra sự cô độc của kiếp người bị xã hội ruồng bỏ.

Cuộc gặp gỡ với Thị Nở đã mở ra một bước ngoặt lớn trong đời sống nội tâm của Chí Phèo. Bát cháo hành cùng sự chăm sóc vụng về ấy đã làm hắn thức tỉnh phần bản chất lương thiện. Lần đầu tiên sau bao nhiêu năm, “hắn thấy lòng thành trẻ con”. Hắn nghe được tiếng chim hót ngoài kia, nghe thấy tiếng cười nói của người làng, những âm thanh mà từ “bao giờ hắn thấy xa lắc”. Hắn bâng khuâng nghĩ đến chuyện sẽ “làm hòa với mọi người”. Qua những biến chuyển đó, nội tâm của Chí Phèo trở nên giàu cảm xúc, khao khát mãnh liệt được trở lại làm người lương thiện. Đó chính là “bí ẩn của tâm hồn” mà chỉ nhà văn đã khơi gợi mới giúp người đọc nhận ra vẻ đẹp sâu sắc tiềm ẩn trong con người tưởng chừng bị biến thành “quỷ dữ”.

Nhưng bi kịch đẩy nhân vật đến tận cùng khi Thị Nở từ chối hắn nhân danh “dư luận”. Chí Phèo đau đớn, tuyệt vọng bởi “con đường trở lại làm người lương thiện không còn nữa”. Và trong cơn phẫn uất tột độ, hắn mang dao đến nhà Bá Kiến, kẻ đã đẩy hắn xuống bùn đen của kiếp sống tội lỗi và kết liễu cả hai. Tiếng kêu trước khi chết: “Tao muốn làm người lương thiện… Ai cho tao lương thiện?” là lời kết đắng cay nhất cho hành trình nội tâm phức tạp của một con người tha hóa đến tội nghiệp. Qua từng giai đoạn, Nam Cao miêu tả nội tâm Chí Phèo hết sức tinh tế, giàu chất phân tích tâm lí: từ lương thiện đến tha hóa rồi thức tỉnh đến tuyệt vọng. Những thay đổi ấy tạo nên sức sống lâu bền và giá trị nhân văn to lớn cho nhân vật.

Như vậy, nhận định ban đầu hoàn toàn đúng với nhân vật Chí Phèo là một nhân vật được khắc họa chủ yếu qua đời sống nội tâm. Qua những biến thiên trong tâm lí, ta hiểu sâu sắc hơn phẩm chất, khát vọng lương thiện cùng bi kịch bị tước quyền làm người của nhân vật. Nam Cao đã thành công khắc họa một “con người” với tất cả những phức tạp, đau đớn của nội tâm để từ đó tố cáo xã hội bất công đã chà đạp con người và đồng thời khơi dậy trong người đọc lòng nhân ái, sự trân trọng đối với những thân phận nhỏ bé trong đời.