NLVH về ý kiến: Nhân vật là phương tiện để văn học khám phá và cắt nghĩa về con người

Đề bài:

“Nhân vật là phương tiện để văn học khám phá và cắt nghĩa về con người”. 

(Dẫn theo SGK Ngữ văn 10, Kết nối Tri thức với cuộc sống, tập 1, NXB Giáo dục, tr10)

Bằng trải nghiệm văn học qua các tác phẩm truyện kể, anh/ chị hãy làm sáng tỏ quan niệm trên. 

Bài làm NLVH về ý kiến: Nhân vật là phương tiện để văn học khám phá và cắt nghĩa về con người

I. MỞ BÀI

• Giới thiệu vai trò của văn học: phản ánh, khám phá đời sống, đặc biệt là khám phá thế giới con người.

• Dẫn quan niệm: “Nhân vật là phương tiện để văn học khám phá và cắt nghĩa về con người.”

• Nêu vấn đề: Luận bàn vai trò của nhân vật trong truyện kể qua trải nghiệm văn học.

Văn học từ lâu được xem như tấm gương phản chiếu đời sống, nhưng điều mà văn học hướng đến sâu xa hơn chính là khám phá thế giới con người. Trong hành trình ấy, nhân vật văn học giữ vai trò trung tâm, bởi thông qua họ, nhà văn có thể phơi bày những mảnh đời, soi chiếu những trạng thái tâm lí và gửi gắm tư tưởng nhân sinh. Bởi thế, nhận định rằng “Nhân vật là phương tiện để văn học khám phá và cắt nghĩa về con người” là hoàn toàn xác đáng. Qua trải nghiệm các tác phẩm truyện kể, ta càng thấy rõ vai trò quan trọng của nhân vật trong việc mở ra chiều sâu nhận thức về con người và cuộc sống.

II. THÂN BÀI

1. Giải thích ý kiến

– Nhân vật văn học: là con người được nhà văn miêu tả trong tác phẩm bằng phương tiện văn học. Cũng có những trường hợp nhân vật trong tác phẩm văn học là thần linh, loài vật, đồ vật… nhưng khi ấy, chúng vẫn đại diện cho những tính cách, tâm lý, ý chí hay khát vọng của con người.

– Phương tiện: là cách thức thực hiện công việc sáng tác của nhà văn.

– Văn học khám phá và cắt nghĩa về con người: nhà văn sáng tạo ra nhân vật để phát hiện và thể hiện nhận thức, lí giải của mình về cuộc đời, về kiểu/loại người nào đó trong hiện thực đời sống.

→ Ý kiến khẳng định: Sáng tạo nên nhân vật trong tác phẩm văn học là cách thức để nhà văn thể hiện những tìm tòi, phát hiện mới mẻ và những nhận thức của mình về con người, cuộc đời.

2. Bàn luận về ý kiến 

– Tại sao “nhân vật là phương tiên để văn học khám phá và cắt nghĩa về con người?” 

• Nhân vật có vai trò quan trọng, quyết định đến chất lượng tác phẩm. Đọc một tác phẩm, đọng lại sâu sắc trong tâm hồn người đọc là số phận, tình cảm, cảm xúc, suy tư của con người được nhà văn thể hiện.
• “Văn học là nhân học” (M.Gorki). Nói đến nhân vật văn học là nói đến con người được nhà văn miêu tả thể hiện trong tác phẩm. 

– “Nhân vật là phương tiện để văn học khám phá và cắt nghĩa về con người” như thế nào? 

• Nhân vật văn học khái quát những tính cách, hiện thực cuộc sống và thể hiện quan niệm của nhà văn về cuộc đời. Chức năng của nhân vật là khái quát những quy luật của cuộc sống và của con người, thể hiện những hiểu biết, ước mơ, kì vọng về đời sống.
• Qua nhân vật, nhà văn bộc lộ tư tưởng, tình cảm của mình đối với từng loại người trong xã hội, đồng thời dẫn dắt người đọc đi vào thế giới riêng với đủ các cung bậc cảm xúc yêu thương hay lòng căm giận.

3. Chứng minh 

– Tác giả xây dựng nhân vật để thể hiện nhận thức cắt nghĩa lí giải về đối tượng nào trong đời sống: 

• Thần Trụ Trời, Thần Sét, Thần Gío… tác giả dân gian thể hiện tư duy, lí giải đơn giản, mộc mạc và trí tưởng tượng phong phú hồn nhiên của con người thời xa xưa về tự nhiên và cuộc sống.
• Thông qua nhân vật Ngô Tử Văn, Nguyễn Dữ phát hiện và ca ngợi sự ngay thẳng, lòng dũng cảm đấu tranh với cái xấu, cái ác của người trí thức phong kiến.
• Bằng việc khắc họa nhân vật Huấn Cao, Quản ngục, nhà văn Nguyễn Tuân giúp người đọc hiểu về những nhà Nho thời kì Hán học suy tàn, với những vẻ đẹp đáng trân trọng: tài hoa, khí phách, thiên lương… 

– Nhân vật là phương tiện để văn học khái quát những quy luật của cuộc sống con người, thể hiện những ao ước, kì vọng về con người: 

• Các nhân vật trong thần thoại, sử thi: thể hiện niềm ao ước, khát vọng khám phá, giải thích các hiện tượng tự nhiên, chinh phục thiên nhiên… để có cuộc sống tốt đẹp hơn.
• Các nhân vật Ngô Tử Văn, Huấn Cao, Quản ngục thể hiện mong muốn, niềm tin vào cái đẹp, cái thiện, sự công bằng của con người trong cuộc sống. 

– Nhà văn gửi gắm quan niệm về con người thông qua nhân vật: 

• Quan niệm con người và thần linh
• Quan niệm về vẻ đẹp của con người
• Quan niệm về cái đẹp trong cuộc sống… 

4/ Đánh giá, mở rộng 

– Ý kiến đánh giá đúng đắn đã đưa ra được yêu cầu đối với nhà văn và định hướng cảm nhận cho người đọc khi cảm thụ một tác phẩm truyện kể:

• Đối với người nghệ sĩ: cần có một trái tim nhạy cảm, giàu xúc động, giàu yêu thương trước cuộc đời để có thể sáng tạo ra nhân vật độc đáo mới lạ trong tác phẩm của mình.
• Đối với người đọc: Trải nghiệm với cuộc đời, sống sâu cùng nhân vật để đồng cảm với tư tưởng và tình cảm, thông điệp nhà văn muốn gửi gắm.

III. KẾT BÀI

• Khẳng định: Nhân vật là trụ cột của tự sự và là phương tiện hữu hiệu nhất để văn học khám phá bản chất con người.

• Mỗi nhân vật là một “thế giới sống”, để lại bài học nhân sinh và mở rộng khả năng hiểu biết của chúng ta về con người.

• Từ đó, nhấn mạnh ý nghĩa của việc đọc văn học: đọc để hiểu người, hiểu mình và sống nhân ái hơn.

Từ những nhân vật bước ra từ trang sách, ta không chỉ hiểu một cá nhân, một mảnh đời, mà còn hiểu chính quy luật vận động của đời sống và bản chất của con người. Nhân vật vì thế trở thành phương tiện hữu hiệu nhất để văn học khám phá, lí giải và khẳng định những giá trị nhân tính bền vững. Khẳng định vai trò trung tâm của nhân vật cũng là khẳng định giá trị của văn học: giúp con người soi lại mình, biết rung cảm, biết sống nhân ái và có trách nhiệm hơn. Bởi vậy, đọc văn là hành trình không chỉ để hiểu người, mà còn để trở thành một con người tốt đẹp hơn.