NLVH về nhận định Cái đẹp mà văn học đem lại không phải cái gì khác hơn là cái đẹp của sự thật đời sống

Đề bài: Cái đẹp mà văn học đem lại không phải cái gì khác hơn là cái đẹp của sự thật đời sống được khám phá một cách nghệ thuật. (Hà Minh Đức)

    Anh/ chị hiểu như thế nào về nhận định trên? Hãy phân tích một tác phẩm văn học trong chương  trình lớp 11đã học  để làm sáng tỏ nhận định trên.

Dàn ý NLVH về nhận định Cái đẹp mà văn học đem lại không phải cái gì khác hơn là cái đẹp của sự thật đời sống

1. Giải thích nhận định

• Cái đẹp trong văn học được thể hiện ở hai phương diện:

  • Nội dung tư tưởng: cao cả, giàu giá trị nhân văn, chạm đến những vấn đề con người quan tâm, trăn trở.

  • Hình thức nghệ thuật: hấp dẫn, độc đáo, sáng tạo, đem lại rung cảm thẩm mỹ.

• Cái đẹp của sự thật đời sống:

  • Bắt nguồn từ hiện thực, phản ánh chân thực và sâu sắc cuộc sống.

  • Gắn bó với con người, góp phần cải tạo, hướng con người đến sự tiến bộ.

• Cái đẹp được khám phá nghệ thuật:

  • Là kết quả của sự tìm tòi, sáng tạo độc đáo trong phản ánh hiện thực.

  • Thống nhất hài hòa giữa nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật.

  • Mang lại giá trị thẩm mỹ cao, khơi gợi rung động và nâng tầm nhận thức.
    → Khẳng định: cái đẹp trong văn học vừa bắt nguồn từ đời sống, vừa do tài năng, sáng tạo của nhà văn mà thành.

2. Phân tích, chứng minh

• Văn học phản ánh hiện thực một cách độc đáo, mới mẻ, không sao chép nguyên xi, từ đó đem lại cho người đọc:

  • Nhận thức mới về cuộc sống.

  • Những tình cảm, lí tưởng cao đẹp, hướng con người đến chân – thiện – mĩ.

• Ví dụ:

  • Tự tình (Hồ Xuân Hương): phản ánh số phận bất hạnh của người phụ nữ phong kiến nhưng đồng thời tôn vinh phẩm chất kiên cường, khát vọng hạnh phúc; nghệ thuật độc đáo qua việc sử dụng từ Nôm giàu sức gợi, hình ảnh sáng tạo.

  • Bài ca ngắn đi trên bãi cát (Cao Bá Quát): thể hiện nỗi bế tắc, chán chường trước con đường công danh, đồng thời khẳng định khát vọng tìm lối đi mới; được thể hiện qua thể hành, giọng điệu tâm trạng, hình ảnh bãi cát đầy sức gợi.

• Như vậy, sự kết hợp giữa chân lí của đời sống và sáng tạo nghệ thuật đã tạo nên vẻ đẹp chân chính của tác phẩm văn học.

3. Đánh giá – Mở rộng

• Đây là tiêu chuẩn để đánh giá một tác phẩm văn học chân chính.

• Đặt ra yêu cầu đối với người sáng tác:

  • Phải phản ánh cái đẹp chân thực của đời sống.

  • Nhưng đó không phải cái đẹp thuần túy mà là cái đẹp hướng đến chân – thiện – mĩ.

  • Đồng thời đạt tới phẩm chất nghệ thuật cao.

• Định hướng cho người đọc: biết cách tiếp nhận, trân trọng, phân biệt cái đẹp chân chính trong văn học.

Bài văn mẫu NLVH về nhận định Cái đẹp mà văn học đem lại không phải cái gì khác hơn là cái đẹp của sự thật đời sống

Có ai có thể yêu một loài hoa không sắc, không hương? Cũng chẳng ai có thể gắn bó với những vần thơ khô khan, vô cảm. Văn chương, dẫu phản ánh hiện thực, nhưng nó không bao giờ là bản sao khô cứng của đời sống. Văn chương chính là tiếng lòng ngân vang từ những câu chuyện của con người, nơi hiện thực được điểm tô bằng ngôn ngữ nghệ thuật, lung linh như những đóa hoa sơn trà giữa sương mờ. Bởi vậy, văn học bao đời nay vẫn lấy hiện thực làm chất liệu, lấy con người làm trung tâm để hướng đến cái đẹp, cái chân – thiện – mỹ. Từ đó, ta càng thấm thía hơn nhận định của Hà Minh Đức: “Cái đẹp mà văn học đem lại không phải là cái gì khác hơn cái đẹp của sự thật đời sống được khám phá một cách nghệ thuật.”

Văn chương và cuộc sống gắn bó với nhau như hai dòng chảy không thể tách rời. Nếu cuộc sống thiếu văn chương, nó sẽ trở nên tẻ nhạt, khô khan. Ngược lại, văn chương không gắn với đời sống thì chỉ là những trang giấy vô hồn. Chính sự bù đắp cho nhau ấy giúp cả hai cùng tồn tại và phát triển. Văn học nuôi dưỡng tình cảm, bồi đắp tâm hồn để con người biết sống nhân ái hơn, hướng về lẽ sống cao đẹp hơn. Người nghệ sĩ, như những thợ lặn giàu kinh nghiệm, phải dám lặn sâu vào đại dương của đời sống để tìm ra những hạt ngọc quý giá chứ không chỉ nhặt nhạnh những mảnh vụn tầm thường. Nhờ vậy, văn chương trở thành kho tàng tri thức vô tận, là “cuốn sách giáo khoa của đời sống”, giúp con người vượt qua giới hạn của không gian, thời gian để tiếp cận nhiều chân lý nhân sinh.

Văn học không xa vời mà gần gũi vô cùng. Nó nảy sinh từ cảm xúc, từ trái tim đầy yêu thương của người nghệ sĩ. Để có tác phẩm lớn, người viết phải am hiểu cuộc đời, phải sống cùng nhân vật, khóc cùng nỗi đau và hân hoan cùng niềm vui của họ. Như lời giáo sư Đặng Thai Mai từng khẳng định: “Điều quan trọng hơn hết trong sự nghiệp của những nhà văn ấy lại là cuộc sống – trường đại học chân chính của thiên tài.” Quả thực, những tác phẩm bất hủ không thể ra đời nếu nhà văn không rung động trước nỗi đau của con người trong thời đại mình.

Văn học tiếp cận đời sống bằng tư duy hình tượng, nắm bắt những mâu thuẫn giữa cụ thể và trừu tượng, riêng và chung, ý nghĩa và vô nghĩa. Người nghệ sĩ, từ trải nghiệm ấy, rút ra chân lý và đem vào tác phẩm bằng thứ ngôn ngữ giàu cảm xúc. Chính vì thế, Nam Cao mới từng nhắn nhủ: “Sống đã rồi hãy viết, hãy hòa mình vào cuộc sống vĩ đại của nhân dân.” Và cũng bởi vậy, Nguyễn Du có thể viết nên Truyện Kiều bằng “huyết lệ” khi đồng cảm sâu xa với phận đàn bà trong xã hội phong kiến bất công. Văn chương chỉ thật sự chạm đến trái tim khi nó được viết bằng tất cả máu, lệ và tình thương của nhà văn.

Không thể phủ nhận, con người luôn là tâm điểm của văn chương. Nguyễn Minh Châu từng nói: “Văn học và đời sống là những vòng tròn đồng tâm mà tâm điểm chính là con người.” Người nghệ sĩ phải là “người thư ký trung thành của thời đại”, dám đối diện với khổ đau để phản ánh và thức tỉnh con người. Kim Lân trong Vợ nhặt đã làm được điều ấy. Nhân vật Tràng là người đàn ông nghèo khổ, thô kệch nhưng vẫn khát khao mái ấm, vẫn bao dung và giàu tình thương, đã làm sáng lên vẻ đẹp nhân tính giữa nạn đói khủng khiếp năm 1945. Nếu Chí Phèo của Nam Cao là bóng tối bi kịch thì Tràng của Kim Lân là ánh sáng của niềm tin và hi vọng. Qua đó, ta thấy rõ văn học luôn đồng hành với con người, phản ánh và tôn vinh phẩm chất nhân bản giữa những biến động khắc nghiệt của đời sống.

Nội dung và nghệ thuật trong văn học cũng giống như con thuyền và mái chèo. Nội dung đúng đắn nhưng nghệ thuật vụng về thì thuyền không thể trôi xa. Ngược lại, khi cả hai hòa quyện, tác phẩm sẽ có sức sống lâu bền, lan tỏa mạnh mẽ. Như M. Gorki đã nói: “Văn học là nhân học.” Văn học là tiếng nói của tình cảm, khát vọng, ước mơ; là cách để con người soi chiếu lại chính mình, để tìm thấy niềm tin, tình thương và lẽ sống cao đẹp.

Như vậy, văn học là sự kết tinh của đời sống và nghệ thuật. Nó vừa phản ánh hiện thực, vừa nâng tầm hiện thực thành cái đẹp nghệ thuật để nuôi dưỡng tâm hồn con người. Văn học vì thế không chỉ là tấm gương soi đời sống, mà còn là ánh sáng soi đường, dẫn dắt con người đến với chân – thiện – mỹ.