Đề bài: Nghị luận về ý kiến: “Một trong những quy luật của tồn tại văn học là nó vừa phải kế thừa những giá trị truyền thống vừa phải cách tân sáng tạo ra những giá trị mới” anh chị hiểu như thế nào về vấn đề trên chọn phân tích một số tác phẩm để làm sáng tỏ.
Nghị luận về ý kiến: Một trong những quy luật của tồn tại văn học là nó vừa phải kế thừa những giá trị truyền thống – Mẫu 1
Văn học là một thực thể sống, luôn vận động cùng nhịp thở của lịch sử và con người. Nó không đứng yên trong khuôn mẫu cố định mà không ngừng biến đổi để thích ứng với đời sống. Tuy nhiên, trong quá trình đổi mới ấy, văn học cũng không thể rời xa cội nguồn đã hun đúc nên bản sắc của mình. Bởi vậy, ý kiến cho rằng: “Một trong những quy luật của tồn tại văn học là nó vừa phải kế thừa những giá trị truyền thống vừa phải cách tân sáng tạo ra những giá trị mới” đã nêu lên một quy luật mang tính tất yếu của sáng tạo nghệ thuật. Quy luật ấy được minh chứng rõ ràng qua nhiều tác phẩm tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại.
Kế thừa truyền thống là việc tiếp nhận và phát huy những giá trị tư tưởng và nghệ thuật đã được khẳng định qua thời gian, như tinh thần nhân đạo, lòng yêu nước, cảm hứng về con người và những hình thức biểu đạt quen thuộc. Truyền thống tạo nên chiều sâu văn hóa và bản sắc dân tộc cho văn học. Tuy nhiên, nếu chỉ sao chép những gì đã có, văn học sẽ trở nên lạc hậu, không còn khả năng phản ánh đời sống đang biến đổi từng ngày. Vì thế, cách tân và sáng tạo là yêu cầu tất yếu, giúp văn học tìm ra những cách nhìn mới, phương thức biểu đạt mới, đáp ứng cảm quan thẩm mĩ của con người trong từng thời đại.
Văn học Việt Nam hiện đại là minh chứng sinh động cho sự kết hợp giữa kế thừa và đổi mới. Trong truyện ngắn Vợ nhặt, Kim Lân tiếp nối truyền thống nhân đạo khi hướng ngòi bút vào số phận những con người bị đói nghèo dồn đến bước đường cùng. Song nhà văn không chỉ dừng lại ở việc tố cáo hiện thực mà còn phát hiện ánh sáng nhân tính, khát vọng sống và niềm tin vào tương lai trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất. Tình huống “nhặt vợ” vừa éo le vừa độc đáo thể hiện cách nhìn mới mẻ, sâu sắc, giàu ý nghĩa nhân văn.
Tương tự, Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài kế thừa cảm hứng yêu nước và giải phóng con người – một mạch nguồn lớn của văn học cách mạng. Nhưng tác phẩm cũng mang dấu ấn cách tân khi khắc họa thế giới nội tâm nhân vật tinh tế, đặc biệt là quá trình thức tỉnh của Mị. Nhân vật không còn mang tính minh họa đơn giản mà có chiều sâu tâm lí phức tạp, phản ánh bước tiến quan trọng của văn xuôi hiện đại.
Ở lĩnh vực thơ ca, quy luật ấy cũng được thể hiện rõ. Trong Đất Nước, Nguyễn Khoa Điềm tiếp nối truyền thống yêu nước và cảm hứng sử thi, nhưng lại đổi mới trong tư duy nghệ thuật khi nhìn Đất Nước từ góc độ đời sống nhân dân, từ những điều bình dị, quen thuộc. Cách tiếp cận ấy vừa gần gũi vừa mới lạ, tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho tác phẩm.
Có thể thấy, kế thừa và cách tân không đối lập mà bổ sung, thúc đẩy lẫn nhau. Truyền thống là nền tảng giúp văn học giữ vững bản sắc, còn sáng tạo là động lực để văn học không ngừng phát triển và phản ánh sâu sắc hiện thực. Những tác phẩm có giá trị lâu bền đều là kết quả của sự kết hợp hài hòa giữa hai yếu tố này.
Như vậy, nhận định về quy luật kế thừa và cách tân trong văn học là hoàn toàn xác đáng. Chính sự hòa quyện giữa cội nguồn và đổi mới đã tạo nên sức sống bền bỉ của văn học, giúp nó vừa gìn giữ giá trị văn hóa dân tộc vừa mở ra những chân trời nghệ thuật mới, đồng hành cùng con người qua mọi thời đại.
Nghị luận về ý kiến: Một trong những quy luật của tồn tại văn học là nó vừa phải kế thừa những giá trị truyền thống – Mẫu 2
Văn học không tồn tại như một thực thể bất biến, mà luôn vận động cùng đời sống con người và xã hội. Mỗi tác phẩm ra đời đều mang trong mình dấu ấn của quá khứ, đồng thời mở ra những hướng đi mới cho hiện tại và tương lai. Bởi vậy, nhận định cho rằng: “Một trong những quy luật của tồn tại văn học là nó vừa phải kế thừa những giá trị truyền thống vừa phải cách tân, sáng tạo ra những giá trị mới” đã chỉ ra một quy luật mang tính tất yếu của sáng tạo nghệ thuật. Qua bài thơ Tương tư của Nguyễn Bính – một gương mặt đặc biệt trong phong trào Thơ mới – mối quan hệ hài hòa giữa truyền thống và đổi mới trong văn học được thể hiện một cách rõ nét và sinh động.
Trong tiến trình phát triển của văn học, truyền thống và cách tân không đối lập mà bổ sung, nâng đỡ cho nhau. Kế thừa là sự tiếp nhận những giá trị đã được thời gian sàng lọc như thể thơ dân tộc, ngôn ngữ quen thuộc, cảm hứng nhân văn sâu sắc. Ngược lại, cách tân là nỗ lực làm mới cách cảm, cách nghĩ, cách thể hiện, giúp văn học tránh rơi vào lặp lại, sáo mòn. Khi hai yếu tố này hòa quyện, tác phẩm vừa giữ được chiều sâu văn hóa, vừa mang hơi thở của thời đại.
Nguyễn Bính chính là nhà thơ tiêu biểu cho sự dung hòa ấy. Giữa phong trào Thơ mới đầy cách tân và đề cao cái tôi cá nhân, thơ ông vẫn mang dáng dấp của làng quê Việt Nam với giọng điệu chân chất, mộc mạc. Tương tư không chỉ là tiếng nói của một trái tim yêu, mà còn là minh chứng cho việc sáng tạo dựa trên nền tảng truyền thống.
Trước hết, bài thơ kế thừa sâu sắc các giá trị quen thuộc của thơ ca dân tộc. Nguyễn Bính lựa chọn thể thơ lục bát – thể thơ gắn liền với ca dao, dân ca – tạo nên âm điệu nhẹ nhàng, ngọt ngào, dễ đi vào lòng người. Ngôn ngữ thơ giản dị, gần gũi với đời sống thôn quê, từ cách gọi “thôn Đoài”, “thôn Đông” đến những hình ảnh rất đỗi đời thường. Về nội dung, tác phẩm khai thác đề tài tình yêu đôi lứa – một cảm hứng quen thuộc trong văn học dân gian. Nỗi tương tư của chàng trai hiện lên âm thầm, bền bỉ, mang vẻ đẹp thuần khiết của tình cảm chân thành, không phô trương, cầu kỳ.
Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở việc lặp lại truyền thống, Tương tư sẽ không thể trở thành một tác phẩm tiêu biểu của Thơ mới. Điều làm nên sức sống riêng của bài thơ chính là sự đổi mới trong cách biểu đạt cảm xúc. Nỗi nhớ trong thơ Nguyễn Bính không còn kín đáo, ẩn dụ như ca dao xưa, mà trở nên da diết, khắc khoải, được bộc lộ trực tiếp và mãnh liệt:
“Tương tư thức mấy đêm rồi,
Biết cho ai, hỏi ai người biết cho!”
Ở đây, cái tôi cá nhân hiện diện rõ ràng – một con người ý thức sâu sắc về nỗi lòng của chính mình và dám nói lên cảm xúc ấy. Đây chính là tinh thần cốt lõi của Thơ mới: đi sâu khám phá thế giới nội tâm con người.
Không chỉ vậy, Nguyễn Bính còn sáng tạo trong cách tổ chức hình ảnh và ngôn ngữ. Việc chơi chữ với hình ảnh “xôi” và “xa xôi” vừa mộc mạc, đời thường, vừa gợi ra nỗi buồn thấm thía của tình yêu đơn phương. Qua đó, bài thơ không chỉ kể câu chuyện của một mối tình không trọn vẹn, mà còn phản ánh tâm trạng cô đơn, lạc lõng của con người trước những ràng buộc xã hội – một cảm thức mới mẻ trong thơ ca đương thời.
Có thể khẳng định rằng, Tương tư là minh chứng tiêu biểu cho quy luật phát triển của văn học: muốn tồn tại và lan tỏa, văn học phải biết đứng trên nền tảng truyền thống để sáng tạo những giá trị mới. Thơ Nguyễn Bính vì thế vừa thân quen như lời ca dao xưa, vừa mới mẻ trong cảm xúc và tư duy nghệ thuật. Tác phẩm gửi gắm một thông điệp bền vững: kế thừa là gìn giữ cội nguồn, còn cách tân là con đường để văn học không ngừng sống và lớn lên trong lòng người đọc.
