Cảm nhận vẻ đẹp của bài thơ Thức với quê hương của Lưu Quang Vũ

Đề bài: Bằng việc cảm nhận vẻ đẹp của bài thơ Thức với quê hương của Lưu Quang Vũ, anh/chị hãy làm sáng tỏ nhận định sau của Tố Hữu:“Bài thơ hay là bài thơ đọc lên không còn thấy câu thơ mà chỉ còn thấy tình người và tôi muốn thơ phải thật là gan ruột của mình”

Thức với quê hương

Khuya lắm rồi, vừa đổi xong phiên gác
Mưa rào rào nằm ngoài không ngủ được
Nghe cuốc kêu hoài từ một đầm xa…
Mùa hạ sắp về nối tiếp những cơn mưa.

Chùm nhãn chín cành cao rạo rực
Sắp gặp nắng nhựa dồn nên nhãn thức
Ta cũng bồi hồi trong đêm bâng khuâng:
Ừ xa nhà đánh giặc đã hai năm
Đếm tháng đếm mùa bằng tên trận thắng.
Con của mẹ giữa lòng dân khôn lớn
Như cây giữa rừng chẳng ngại phong ba…

Nhớ lũ em giờ sơ tán nơi xa
Mưa này lội đường trơn đi học
Thương mỗi cây ngô gốc sắn quê nhà
Phải lo lắng từng cơn dông trận bão.
Đùm bọc nhau đôi miền chiến đấu
Mấy chục năm rồi tay súng chẳng ngơi…
Cuốc cuốc, con chim của nỗi bồi hồi
Từng khắc khoải người xưa thương đất nước
Nay vẫy gọi cánh đồng chiêm thao thức
Bông lúa vàng hạt mẩy quẫy trong mưa
Ngoài kia đường dài lấp loáng đèn pha
Đẫm bùn nhão xe băng ra mặt trận
Người đi người đi như dòng sông vô tận
Áo ướt đầm, lòng cháy nỗi yêu nhau
Đồng đội ơi, đêm nay anh về đâu ?

Lớn lên trong những năm đánh giặc
Lòng ta đẹp như là đất nước
Như gió vui rụng ngọn lá trên cành…
Từ nơi này mai đơn vị hành quân
Suốt mùa hạ, suốt tình yêu xứ sở
Với cây súng, với vần thơ viết dở
Với con đường rộng mở đến mai sau…
Như nhãn thơm thấm mát giọt mưa đầu
Như tia nắng sáng niềm tin giản dị,
Đất nhận lấy tâm hồn người lính trẻ
Đêm sâu này thức trắng với quê hương.

                                                     (4-1967)

(Lưu Quang Vũ, thơ tình, NXB Văn học, 2002)

1. Giải thích:

– “Bài thơ hay”: Là sản phẩm lao động sáng tạo của nhà thơ, có khả năng lay động lòng người, có giá trị tinh thần bền vững, có sức sống mãnh liệt trong lòng độc giả, cũng là hình thức tồn tại của những tư tưởng, tình cảm mà nhà thơ muốn gửi gắm.

-“Đọc”: Là hành động tiếp nhận và thưởng thức của người đọc.

– “Tình người”: Tình cảm, hạt nhân tạo nên giá trị đặc trưng của thơ.

=> Quan niệm của Tố Hữu đề cập đến giá trị của thơ từ góc độ của người tiếp nhận: Giá trị của thơ là giá trị của những tư tưởng, tình cảm được biểu hiện trong thơ.

2. Lí giải:

– Đối tượng của thơ là thế giới tâm hồn, tình cảm của con người. Những cảm xúc, rung động, những suy tư,trăn trở…đều có thể trở thành đối tượng khám phá và thể hiện của thơ.

-Với người làm thơ, bài thơ là phương tiện biểu đạt tình cảm, tư tưởng. Chỉ có cảm xúc chân thành, mãnh liệt mới là cơ sở cho sự ra đời một tác phẩm nghệ thuật chân chính. Cảm xúc càng mãnh liệt, càng thăng hoa thì thơ càng có nhiều khả năng chinh phục, ám ảnh trái tim người đọc.

-Với người đọc thơ, đến với bài thơ là để trải nghiệm một tâm trạng, một cảm xúc và kiếm tìm sự tri âm. Do vậy, khi tìm đến một tác phẩm thơ, người đọc quan tâm nhiều tới cảm xúc, tới tình cảm mà nhà thơ kí thác. Tuy nhiên, nói “không thấy câu thơ” không có nghĩa là câu thơ không tồn tại mà hình thức biểu hiện đó đã đồng nhất với nội dung, trở thành dạng tồn tại của nội dung tình cảm.

3. Chứng minh bằng việc phân tích vẻ đẹp bài thơ “Thức với quê hương” của Lưu Quang Vũ

– Nội dung: Bài thơ viết về đề tài quê hương đất nước; cảm xúc chân thành, sâu lắng, xúc động của chủ thể trữ tình dành cho gia đình, anh em, đồng đội quê hương trong những năm tháng chiến tranh.

– Nghệ thuật: thể thơ tự do, ngôn ngữ mộc mạc, giản dị trau chuốt; hình ảnh thơ trong sáng giàu sức gợi; giọng thơ tha thiết lắng sâu; các phương tiện, biện pháp tu từ hiệu quả.

(Chú ý: Học sinh trong quá trình phân tích phải làm nổi bật tiếng nói tình cảm, nội dung cảm xúc được thể hiện trong thơ.)

4. Đánh giá, mở rộng:

– Ý kiến: Ý nghĩa của câu nói đối với người làm thơ? Thơ hay là thơ lay động tâm hồn con người bằng tình cảm song để có thơ hay, người làm thơ bên cạnh sự sâu sắc, mãnh liệt của tình cảm, sự phong phú của cảm xúc cần nghiêm túc, công phu trong lao động nghệ thuật. Đây là hai yếu tố không thể xem nhẹ trong sáng tạo và thưởng thức thơ ca.

– Đánh giá  bài thơ: nội dung, nghệ thuật.

III. Kết bài

• Ý nghĩa với người làm thơ: Bài thơ hay phải vừa có chiều sâu cảm xúc vừa công phu trong kỹ thuật, lao động nghệ thuật nghiêm túc.

• Ý nghĩa với người đọc: Cảm nhận được tình người, cảm xúc chân thành mà không còn phân biệt câu chữ.

• Đánh giá Thức với quê hương: nội dung giàu xúc cảm, nghệ thuật tinh tế, đúng với tiêu chí “thơ gan ruột, chan chứa tình người” của Tố Hữu.

Bài thơ Thức với quê hương của nhà thơ Lưu Quang Vũ đã hiện thực hóa quan niệm thơ của Tố Hữu: thơ hay là thơ thấm đẫm gan ruột, để tình người và tình quê hương lan tỏa trong từng câu chữ. Qua những hình ảnh giản dị mà giàu sức gợi, nhà thơ đã khiến người đọc cảm nhận sâu sắc tình yêu đất nước, đồng đội và gia đình. Thơ không chỉ là câu chữ, mà là nhịp đập của trái tim, là tiếng lòng chân thành, khiến mỗi chúng ta thêm trân trọng con người và quê hươn